گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. ، n_nikghadam@iau.ir
چکیده: (629 مشاهده)
هدف: امروزه باوجود آگاهی از ظرفیتهای منحصربهفرد فضاهای نیمهباز در پاسخگویی به نیازهای زیستی، روانی و اجتماعی، عدم توجه به شرایط اقلیمی در طراحی این فضاها باعث شده که در مناطق سرد کارایی لازم را نداشته باشند. درحالیکه در معماری بومی پیشین ایران که راهکارهای معمارانه اقلیمی اهمیت زیادی در تأمین شرایط آسایش داشت، فضاهای نیمهباز یکی از عناصر اصلی تشکیلدهنده بناهای مسکونی بوده و میتوانسته نیازهای عملکردی ساکنان را تأمین کند.این پژوهش دارای هدفی کاربردی است و سعی دارد تا با بررسی و شناخت ویژگیهای اقلیمی فضاهای نیمهباز در خانههای بومی، بهمنظور الگوبرداری از آنها در طراحی اقلیمی مسکن امروز اقلیم سرد، گامی در جهت ارتقای جایگاه و کیفیت فضاهای نیمهباز بردارد. روش پژوهش: این پژوهش بهصورت کیفی و بر پایه روش «نظریه دادهبنیاد» انجام شده است. دادهها ازطریق مطالعه موردی 10 خانه تاریخی باقیمانده از دوره قاجار در شهر تبریز جمعآوری شدهاند. فرایند این پژوهش در چهار گام انجام شده است. ابتدا ویژگیهای کالبدی نمونهها توصیف و دادههای اولیه استخراج شدند. سپس ارتباطدهی بین مؤلفههای کالبدی و عملکردی فضاهای نیمهباز و مقولات اقلیمی بهصورت طبقهبندیشده شکل گرفت. در گام بعدی ویژگیهای نمونهها استخراج و تحلیل شده و پس از تطبیق با مطالعات اقلیمی، میزان پاسخگویی آنها به نیازهای اقلیمی، مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. در انتها، نتیجهگیری نهایی از یافتهها و ارزیابیها انجام شد. یافتهها: تحلیل و ارزیابی اقلیمی نمونهها نشان داد که در اقلیم سرد تبریز، ویژگیهای اقلیمی فضاهای نیمهباز پاسخگویی خوبی به نیازهای اقلیمی داشته و در تحقق اهداف معماری اقلیمی و تأمین آسایش در فصول گرم و سرد نقش مؤثری دارند. نتیجهگیری: نتایج بهدستآمده نشان داد که ویژگیهای کالبدی فضاهای نیمهباز شامل ساختار کالبدی، موقعیت قرارگیری در بنا، جهتگیری، میزان محصوریت، ابعاد و تناسبات، مراتب دسترسی و مجاورت با دیگر فضاها همه در پاسخگویی به شرایط اقلیمی و تحقق اهداف معماری اقلیمی نقش مؤثر داشته و تحت تأثیر اقلیم شکل گرفتهاند. این فضاها دارای عملکرد ارتباطی و زیستی بوده و پذیرای فعالیتهای روزمره زندگی و تعاملات اجتماعی ساکنان بوده است. عملکرد زیستی فضاهای نیمهباز نشان از مطابقت کالبد آنها با شرایط اقلیمی و مناسب بودن شرایط محیطی آن است.
Zohouri R, Nikghadam N, Tahbaz M. (2025). Explaining the physical and functional characteristics of semi-open spaces and their compliance with climatic conditions in Qajar-Era vernacular houses of Tabriz. JHRE. 44(192), 119-134. doi:https://doi.org/10.22034/44.192.119 URL: http://jhre.ir/article-1-2633-fa.html
ظهوری راحله، نیک قدم نیلوفر، طاهباز منصوره.(1404). تبیین ویژگیهای کالبدی و عملکردی فضاهای نیمهباز و مطابقت آنها با شرایط اقلیمی در خانههای بومی دوره قاجار تبریز مسکن و محیط روستا 44 (192) :134-119 https://doi.org/10.22034/44.192.119
