|
ارزیابی آسیب پذیری سکونتگاه های روستایی در برابر سیلاب با توجه به تغییرات پوشش زمین (مطالعه موردی : روستاهای شهرستان اردبیل)
|
لطف اله ملکی*  ، الهام ملانوری |
| دانشگاه محقق اردبیلی ، l.maleki@uma.ac.ir |
|
|
چکیده: (12 مشاهده) |
متن چکیده
هدف: سیلاب از مهمترین بلایای طبیعی است که خسارتهای گستردهای به سکونتگاههای انسانی وارد میکند. یکی از عوامل اصلی تشدید این مخاطره، تغییرات پوشش و کاربری اراضی است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی آسیبپذیری سکونتگاههای روستایی پیرامون اردبیل در برابر سیلاب با تأکید بر تغییرات کاربری اراضی طی دوره 2005 تا 2025 و تعیین پهنههای خطرپذیر به منظور پشتیبانی از برنامهریزی فضایی و مدیریت ریسک است.
روش: این پژوهش از نظر ماهیت کاربردی و به لحاظ روش توصیفی–تحلیلی است. بهمنظور بررسی تغییرات کاربری اراضی، تصاویر ماهوارهای لندست 5 و 8 مربوط به سالهای 2005 و 2025 با استفاده از روش طبقهبندی شیگرا پردازش و نقشههای کاربری اراضی تهیه شد. سپس با بهرهگیری از تکنیک آشکارسازی تغییرات، روند تحولات بیستساله تحلیل گردید. برای ارزیابی آسیبپذیری سیلاب، معیارهای انسانی، هیدرولوژیکی، زمینشناسی، زیستمحیطی، توپوگرافی و اقلیمی شامل فاصله از آبراهه و رودخانه، بارندگی، شیب، ارتفاع، لیتولوژی، پوشش گیاهی، کاربری اراضی، فاصله از جاده و فاصله از نقاط روستایی انتخاب و با استفاده از مدل فرآیند تحلیل شبکهای (ANP) در نرمافزار Super Decisions وزندهی شدند. در نهایت، نقشه پهنهبندی خطر سیلاب در محیط GIS در پنج طبقه تهیه شد.
نتایج: نتایج نشان داد در دوره مورد مطالعه، مساحت کاربریهای با ارزش اکولوژیکی مانند مرتع خوب، مرتع ضعیف و کشاورزی آبی کاهش یافته و در مقابل، اراضی مسکونی، کشاورزی دیم و بایر افزایش یافته است. بیشترین تغییرات مربوط به تبدیل اراضی بایر به کشاورزی آبی و دیم و نیز تبدیل مراتع خوب به کاربریهای کشاورزی بوده که بیانگر افزایش فشار انسانی بر منابع طبیعی است. در مدل ANP، فاصله از آبراهه و رودخانه بیشترین نقش را در تعیین شدت خطر سیلاب داشته و پس از آن بارندگی، فاصله از نقاط روستایی و شیب قرار گرفتهاند. همچنین بخش قابل توجهی از محدوده در طبقات پرخطر و بسیار پرخطر واقع شده و بسیاری از روستاها با این پهنهها همپوشانی دارند.
نتیجهگیری: افزایش آسیبپذیری روستاهای پیرامون اردبیل نتیجه تعامل عوامل طبیعی و مداخلات انسانی، بهویژه تغییرات کاربری اراضی است. توسعه سکونتگاهها و فعالیتهای کشاورزی بدون توجه به ظرفیت هیدرولوژیکی حوضه، موجب تشدید خطر سیلاب شده است. بنابراین، مدیریت یکپارچه حوضه آبریز، کنترل ساختوساز در حریم رودخانهها و احیای پوشش گیاهی برای کاهش ریسک و ارتقای تابآوری منطقه ضروری است.
|
|
|
| واژههای کلیدی: تحلیل شبکهای (ANP)، طبقه بندی شی گرا، آشکارسازی تغییرات، پهنه بندی سیلاب |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
سکونتگاههای شهری و روستایی
دریافت: 1404/12/8 | پذیرش: 1405/5/26
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
