گروه جغرافیا، واحد یادگار امام خمینی (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرری، تهران، ایران. ، alirezaestelaji@iau.ac.ir
چکیده: (1082 مشاهده)
هدف: تابآوری محیطی، اقتصادی و اجتماعی روستاهای واقع در حریم شهرها، بهویژه در مناطق پیرامونی کلانشهرها، نقش تعیینکنندهای در کاهش آسیبپذیری در برابر بحرانها دارد. روستاهای حاشیه شهر تبریز، به دلیل ویژگیهای خاص جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی، با چالشهای متعددی در حوزه مدیریت بحران مواجه هستند. این پژوهش با هدف شناسایی جامع مجموعه عوامل مؤثر بر تابآوری این روستاها، تحلیل روابط میان این عوامل، و ارائه راهبردهای عملیاتی برای ارتقای توان پاسخگویی و سازگاری در شرایط بحرانی انجام شده است. روش پژوهش: تحقیق حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) است. دادهها ازطریق مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان و تکمیل پرسشنامه تخصصی گردآوری شدند. تحلیل دادههای کیفی بهصورت دستی و ازطریق کدگذاری باز، محوری و گزینشی مبتنی بر رویکرد تئوری زمینهای انجام شد و برای تحلیل روابط و اولویتبندی عوامل از مدل DEMATEL بهره گرفته شد. یافتهها:نتایج نشان داد در میان عوامل علی، سیاستهای تشویقی و مشارکت مردمی بیشترین تأثیر را بر ارتقای تابآوری دارند. در حوزه عوامل زمینهای، ظرفیتسازی و نوآوری بهعنوان عناصر محوری ظاهر شدند که بیانگر ضرورت توانمندسازی ذینفعان و بهکارگیری راهکارهای خلاقانه است. همچنین در عوامل مداخلهگر، نهادهای محلی بیشترین سهم را ایفا کردند که اهمیت تقویت حکمرانی محلی را برجسته میسازد. راهبردهای پیشنهادی در قالب 12 محور شامل اصلاح ساختار مدیریت بحران، توسعه اقتصاد مقاومتی روستایی، ایجاد شبکههای اجتماعی بحرانمحور و بهرهگیری از فناوریهای سازگار تدوین شدند. اجرای این راهبردها میتواند به 7 پیامد کلیدی ازجمله کاهش آسیبپذیری در برابر مخاطرات، بهبود کارایی مدیریت بحران، توسعه پایدار اقتصادی-اجتماعی و ارتقای کیفیت محیطزیست منجر شود. نتیجهگیری:یافتههای پژوهش با تبیین نقش همزمان عوامل علی، زمینهای و مداخلهگر در تقویت تابآوری روستاهای پیرامونی، یک مدل شناختی کارآمد برای مدیریت بحران ارائه میدهد. ترکیب رویکردGrounded Theory–DEMATEL در این مطالعه امکان شناسایی اولویتهای مداخله، تصمیمسازی مبتنی بر شواهد و تدوین سیاستهای منطبق با ویژگیهای محلی را فراهم کرده و قابلیت بهکارگیری در سایر مناطق روستایی کشور را نیز دارد.
Sharifi M, Estelaji A, Kardavani P, Vali Shareeatpanahi M. (2026). A comprehensive set of factors affecting the environmental, economic, and social resilience of villages within the Tabriz urban fringe: a crisis management approach. JHRE. 45(194), 3-28. doi:10.22034/JHRE.45.194.3 URL: http://jhre.ir/article-1-2658-fa.html
شریفی معصومه، استعلاجی علیرضا، کردوانی پرویز، ولی شریعت پناهی مجید.(1405). مجموعه عوامل مؤثر در تابآوری محیطی؛ اقتصادی و اجتماعی روستاهای واقع در حریم شهر تبریز با رویکرد مدیریت بحران فصلنامه مسکن و محیط روستا 45 (194) :28-3 10.22034/JHRE.45.194.3
