گروه معماری و شهرسازی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. ، Peyvastehgar@gmail.com
چکیده: (361 مشاهده)
هدف:معماری سنتی ایران، آینهای از تعامل بشر با طبیعت، فرهنگ و نیازهای اجتماعی است که در طول زمان شکلگرفته است. در این میان، خانههای روستایی نیز با الهام از الگوهای کهن و شرایط محیطی، فرهنگی و اقلیمی هر منطقه، شکلگرفتهاند. هدف این پژوهش، فهم الگو و ایده اولیه معماری خانههای روستای سرآقاسید از طریق مقایسهساختارهای ذهنی و عینی با سیاهچادر عشایر بختیاری است. این مقایسه به شناسایی شباهتها و تفاوتهای دو نوع سکونتگاه و چگونگی تأثیر فرهنگ عشایری بر معماری خانههای روستا میپردازد. روش پژوهش: این تحقیق از نظر هدف کاربردی بوده و با رویکرد کیفی و نمونهگیری نظری هدفمند صورت گرفته و یافتهها به شیوه توصیفی ـ تحلیلی بررسی شدهاند. دادهها از طریق مطالعات میدانی، مشاهده مستقیم، منابع کتابخانهای و مصاحبههای باز با معماران محلی، بزرگان روستا و زنان عشایر گردآوری شده است. در این مطالعه ساختار کالبدی، عرصههای فضایی، قرارگاههای رفتاری و معانی فرهنگی در خانهها و سیاهچادرها بررسی و با استفاده از مشاهده، عکسبرداری و ترسیم کروکی تحلیل شده است. در نهایت با مقایسه دادهها، شباهتها و تفاوتهای دو سکونتگاه مشخص و تأثیر فرهنگ عشایری بختیاری بر شکلگیری خانههای بومی منطقه آشکار گردید. یافتهها:یافتههای تحقیق نشان داد که اگرچه در ظاهر، دو سکونتگاه با هم متفاوت به نظر میرسند، اما شباهتهای عمیقی در سطح معنا و فرهنگ زندگی میان آنها وجود دارد. فرهنگ عشایر بختیاری نقشبرجستهای در شکلگیری این زیستبوم تاریخی داشته و بنیانهای معماری روستای سرآقاسید را تحتتأثیر قرار داده است. نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که با وجود تفاوتهای کالبدی میان خانههای روستای سرآقاسید و سیاهچادرهای عشایر بختیاری، میان آنها از نظر فرهنگی، معنایی و رفتاری اشتراکات قابلتوجهی وجود دارد. بررسیها بر اساس چهار مؤلفه ساختار و عناصر شکلدهنده، عرصههای فضایی، قرارگاههای رفتاری و معنا انجام شد که نشاندهنده تأثیر فرهنگ مشترک بختیاری بر سازمان فضایی و شیوه زیست در هر دو سکونتگاه است. استفاده از مصالح بومی، الگوی مشابه تفکیک فضاهای عمومی و خصوصی و اهمیت فضاهای جمعی برای تعاملات اجتماعی از مهمترین شباهتهای مشاهدهشده است. همچنین حریمها و روح مکان در هر دو سکونتگاه بر پایه باورها و هنجارهای فرهنگی مشترک شکل گرفته و بدون نشانههای فیزیکی مشخص رعایت میشوند. در مجموع، یافتهها بیانگر آن است که فرهنگ عشایری بختیاری نقشی اساسی در شکلگیری معماری بومی خانههای روستای سرآقاسید داشته و میتواند مبنایی برای حفاظت و بازآفرینی معماری بومی منطقه باشد.
Forouzandeh Hafshejani A, Peyvastehgar Y, kholghifard M. (2025). Comparing the "mental-objective" structure and matching the terraced houses of Sar Aghasid village with the black tent of Bakhtiari nomads. JHRE. 44(192), 149-166. doi:https://doi.org/10.22034/44.192.149 URL: http://jhre.ir/article-1-2596-fa.html
فروزنده هفشجانی امین، پیوستهگر یعقوب، خلقیفرد مهرداد.(1404). مقایسه ساختار «ذهنی - عینی» و تطابق خانههای روستای پلکانی سرآقاسید با سیاهچادر عشایر بختیاری مسکن و محیط روستا 44 (192) :166-149 https://doi.org/10.22034/44.192.149
