|
مجموعه عوامل موثر در تاب آوری محیطی؛ اقتصادی واجتماعی روستاهای واقع در حریم شهر تبریز با رویکرد مدیریت بحران
|
علیرضا استعلاجی*  ، معصومه شریفی ، پرویز کردوانی |
| گروه جغرافیا، واحد یادگار امام خمینی (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرری، تهران، ایران. ، alirezaestelaji@iau.ac.ir |
|
|
چکیده: (106 مشاهده) |
هدف: تابآوری محیطی، اقتصادی و اجتماعی روستاهای واقع در حریم شهرها، بهویژه در مناطق پیرامونی کلانشهرها، نقش تعیینکنندهای در کاهش آسیبپذیری در برابر بحرانها دارد. روستاهای حاشیه شهر تبریز، بهدلیل ویژگیهای خاص جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی، با چالشهای متعددی در حوزه مدیریت بحران مواجه هستند. این پژوهش با هدف شناسایی جامع مجموعه عوامل مؤثر بر تابآوری این روستاها، تحلیل روابط میان این عوامل، و ارائه راهبردهای عملیاتی برای ارتقای توان پاسخگویی و سازگاری در شرایط بحرانی انجام شده است.
روش پژوهش: تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) است. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان و تکمیل پرسشنامه تخصصی گردآوری شدند. برای تحلیل کیفی دادهها از روش تئوری زمینهای (Grounded Theory) و برای تحلیل روابط و اولویتبندی عوامل از مدل دیمتل (DEMATEL) بهره گرفته شد. عوامل شناساییشده در سه دسته اصلی شامل عوامل علی، زمینهای و مداخلهگر طبقهبندی شدند.
یافتهها: نتایج نشان داد در میان عوامل علی، سیاستهای تشویقی و مشارکت مردمی بیشترین تأثیر را بر ارتقای تابآوری دارند. در حوزه عوامل زمینهای، ظرفیتسازی و نوآوری بهعنوان عناصر محوری ظاهر شدند که بیانگر ضرورت توانمندسازی ذینفعان و بهکارگیری راهکارهای خلاقانه است. همچنین در عوامل مداخلهگر، نهادهای محلی بیشترین سهم را ایفا کردند که اهمیت تقویت حکمرانی محلی را برجسته میسازد. راهبردهای پیشنهادی در قالب 12 محور شامل اصلاح ساختار مدیریت بحران، توسعه اقتصاد مقاومتی روستایی، ایجاد شبکههای اجتماعی بحرانمحور و بهرهگیری از فناوریهای سازگار تدوین شدند. اجرای این راهبردها میتواند به 7 پیامد کلیدی از جمله کاهش آسیبپذیری در برابر مخاطرات، بهبود کارایی مدیریت بحران، توسعه پایدار اقتصادی–اجتماعی و ارتقای کیفیت محیطزیست منجر شود.
نتیجهگیری: یافتههای پژوهش با تبیین نقش همزمان عوامل علی، زمینهای و مداخلهگر در تقویت تابآوری روستاهای پیرامونی، یک مدل شناختی کارآمد برای مدیریت بحران ارائه میدهد. ترکیب رویکرد Grounded Theory–DEMATEL در این مطالعه امکان شناسایی اولویتهای مداخله، تصمیمسازی مبتنی بر شواهد و تدوین سیاستهای منطبق با ویژگیهای محلی را فراهم کرده و قابلیت بهکارگیری در سایر مناطق روستایی کشور را نیز دارد. |
|
| واژههای کلیدی: تاب آوری، مدیریت بحران، روستاهای حریم، تبریز. |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
سکونتگاههای شهری و روستایی
دریافت: 1404/8/29 | پذیرش: 1405/2/15
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
