گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ، zebardst@ut.ac.ir
چکیده: (1676 مشاهده)
هدف: الحاق شهری یکی از پدیدههای گسترشیافته در کشورهای درحالتوسعه ازجمله ایران است که براثر توسعه افقی کلانشهرها و رویارویی سیستمهای شهر و پیرامون بروز مییابد؛ بهطوریکه سکونتگاههای پیراشهری بهتدریج ویژگیهای شهری پیدا کرده و در آن الحاق میشوند. در این فرایند، گونههای متنوعی از سکونتگاههای پیرامون کلانشهرها ظهور یافتهاند که دارای خصوصیات زمینهای متفاوتی هستند و این ویژگیها در میزان الحاق سکونتگاههای پیراشهری به کلانشهرها نیز تأثیر قابلتوجهی دارند؛ بهنحویکه اولین گام در واکاوی الحاق سکونتگاههای پیرامون کلانشهرها شناسایی انواع عرصههای پیراشهری ازطریق گونهشناسی آنها بهعنوان روشی نظاممند برای تحلیل عمیق انواع گونههای شکلگرفته و عدم برخورد عام با سکونتگاههای پیراشهری است. ازاینرو هدف پژوهش حاضر، تبیین الحاق انواع گونههای سکونتگاههای پیراشهری به کلانشهرها -بهطور خاص مشهد- برای یافتن چرایی و چگونگی وقوع آن است. روش پژوهش: روش تحقیق در مرحله گونهشناسی سکونتگاههای پیرامون کلانشهر مشهد، کمی و بر مبنای سه عامل ساخت محور، جامعهمحور و طبیعتمحور ازطریق تحلیل خوشهای (K-Means) و در گام دوم بهصورت کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، کتابخانهای و بررسیهای میدانی است. یافتهها: سکونتگاههای پیرامون کلانشهر مشهد به سه گونه شهری (دارای ویژگیهای غالب شهری)، شهری-روستایی (دارای ویژگیهای همزمان شهری و روستایی) و روستایی (دارای ویژگیهای غالب روستایی) طبقهبندی گردیدند. همچنین نتایج مطالعه حاضر بیانگر آن است که بر اساس موقعیت و چگونگی ارتباط متقابل تراکم جمعیتی و ساختمانی و مساحت سکونتگاه پیراشهری نسبت به شهر، نوع رابطه شهر و پیرامون و نیز نحوه توسعه سکونتگاه پیراشهری، میزان الحاق سکونتگاههای پیراشهری به کلانشهرها متفاوت است. نتیجهگیری: بر اساس آنچه در این مطالعه تشریح شد، میتوان اینطور استنتاج کرد که الحاق انواع سکونتگاههای پیراشهری به کلانشهرها باتوجهبه رویکرد برخورد با آنها بر اساس دو عامل اصلی موقعیت سکونتگاه پیراشهری نسبت به شهر مجاور و نوع استحاله سکونتگاههای پیراشهری قابل تبیین و تحلیل است. این پژوهش ضرورت تهیه و تدوین طرحهای خاص سکونتگاههای پیراشهری بر مبنای نگرشی جدید و مبتنی بر ویژگیهای ترکیبی شهری و روستایی را بیشازپیش آشکار مینماید. از سه گونه استخراجشده در تحقیق حاضر، فقط گونه اول به علت واقع شدن در شهر کنونی در قالب طرحهای شهری میگنجد و گونههای دوم و سوم نیازمند برنامهریزی شهری و منطقهای ویژه در سطوح خرد و کلان هستند.
Tavakkoli S, Zebardast E, Azizi M M. (2026). Analysis of the causes of the annexation of peri-urban settlements to metropolises; case study: Mashhad metropolis. JHRE. 45(194), 67-84. URL: http://jhre.ir/article-1-2648-fa.html
توکلی سعید، زبردست اسفندیار، عزیزی محمد مهدی.(1405). تحلیل علل الحاق سکونتگاههای پیراشهری به کلانشهرها؛ مطالعه موردی: کلانشهر مشهد مسکن و محیط روستا 45 (194) :84-67
