|
ارزیابی تحرک مستقل کودکان در فضای عمومیِ محیطهای مسکونی (مطالعه موردی: محله رهایی، مشهد)
|
مهسا اکبری شارک  ، شهرام پوردیهیمی ، جعفر طاهری* |
| دانشگاه فردوسی مشهد ، j.taheri@um.ac.ir |
|
|
چکیده: (13 مشاهده) |
هدف: هدف پژوهش حاضر، شناخت عوامل زمینهساز تحرک مستقل کودکان (CIM) در فضای عمومیِ محیط مسکونی میباشد.
روش تحقیق: پژوهش حاضر از رویکرد کیفی و طرح تحقیق مطالعۀ موردی بهره میگیرد. نمونۀ مورد مطالعۀ تحقیق، محلۀ رهایی در شهر مشهد است که دو کوچه از محله (بنباز و بنبست)، با استفاده از روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) برای مطالعه میدانی برگزیده شدند. دادهها از طریق مشاهده، مصاحبه عمیق با 25 خانواده، نگاشت فضایی، دستهبندی دادههای حاصل از مصاحبهها با نرمافزار Maxqda و تکنیک تحلیل محتوای کیفی گردآوری و تحلیل شدند.
یافتهها: در شناخت عوامل مرتبط با CIM، چهار دسته عامل محیطی، اجتماعی، خانوادگی و فردی شناسایی شدند. در بعد محیطی، در فضاهایی که ارتباط بصری و شنیداری با کوچه وجود داشت و نیز در کوچههای بنبست و هنگام روشنایی هوا، دامنۀ CIM گستردهتر مشاهده شد؛ در شرایط تاریکی هوا، قلمروی فعالیت کودکان با محدودیت بیشتری همراه بود. در بعد اجتماعی، در مصاحبهشوندگان با شناخت بیشتر همسایگان و حضور همبازی در کوچه، CIM وسیعتر دیده شد؛ در مواردی که ترس از افراد غریبه گزارش شده بود، CIM محدودیت بیشتری داشت. در بعد خانوادگی، در نمونههای مورد مطالعه، شیوۀ فرزندپروری با اعمال محدودیت در CIM همراهی داشت؛ همچنین در خانوادههایی که خواهر یا برادر بزرگتر وجود داشت، دامنۀ فعالیت کودک کوچکتر تا سطح کل کوچه گسترش یافت. در بعد فردی نیز در کودکان زیر ۸ سال، نظارت والدین بیشتر و قلمروی فعالیت محدودتر (۳۰ تا ۴۰ متر) بود؛ افزون بر این، فعالیت مستقل دختران در مقایسه با پسران، محدودتر مشاهده شد.
نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که از میان عوامل شناسایی شده، امنیت ادراکی ذهنی والدین نسبت به توانایی نظارت بر کودک در کوچه، بیش از واقعیت عینی محیط، با تصمیم آنان در ارتباط است. جانمایی فضاهای پرمصرف والدین (نظیر آشپزخانه و نشیمن) در جدارۀ بلافصل کوچه و وجود شفافیت بصری و شنیداری، با افزایش دامنۀ قلمروی کودکان تا کل مسیر کوچه همراه بود. در حالی که ضعف این ارتباط، قلمروی مذکور را به جلوی در خانه یا حداکثر ۳۰ تا ۴۰ متر محدود میسازد. طراحی کوچههای کمترافیک یا بنبست، اقدامات کاهندۀ سرعت خودرو در کوچههای بنباز، تقویت تعاملات همسایگی، ایجاد فضاهای نیمهعمومی امن و افزایش نقاط نظارتپذیر برای دختران (با توجه به الگوی نظارت مستقیمتر بر ایشان) از جمله راهبردهای کاربردی به شمار میرود. این پژوهش با محدودیتهای ناشی از نمونهگیری غیرتصادفی و ماهیت کیفی مطالعه همراه است، با این حال نقش مغفولماندۀ عامل ارتباط بصری و شنیداری خانه با کوچه را آشکار میسازد. |
|
| واژههای کلیدی: تحرک مستقل کودکان (CIM)، دامنۀ قلمرو، اجازۀ والدین، محیط مسکونی. |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
معماری
دریافت: 1405/1/23 | پذیرش: 1405/5/4
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
