گروه جغرافیا، واحد یادگار امام، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر ری، تهران، ایران. ، alirezaestelaji@iau.ac.ir
چکیده: (520 مشاهده)
هدف: نابرابریهای نظام سکونت شهری–روستایی از مهمترین چالشهای توسعه منطقهای در ایران محسوب میشوند که موجب برهم خوردن تعادل فضایی و افزایش جریانهای مهاجرتی از نواحی روستایی به شهرها شدهاند. این نابرابریها حاصل ترکیب عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی است که در سطوح مختلف ساختاری، فضایی و سیاستی عمل میکنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامع عوامل مؤثر بر نابرابریهای نظام سکونت در استان چهارمحال و بختیاری، تبیین روابط متقابل میان متغیرهای مؤثر و ارائه مدلی شناختی برای دستیابی به توسعه متوازن و پایدار منطقهای انجام شده است. روش پژوهش: تحقیق از نوع کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) است. دادهها از طریق پرسشنامه محققساخته، مصاحبه نیمهساختاریافته و تحلیلهای فضایی گردآوری شدهاند. جامعه آماری شامل 384 نفر از ساکنان شهری و روستایی (بر اساس فرمول کوکران) و 20 نفر از کارشناسان حوزه برنامهریزی بود. تحلیل دادهها با بهرهگیری از نرمافزارهای SPSS، GISو MICMAC و بهکارگیری آزمونهای t و ANOVA، تحلیل رگرسیون، تحلیل فضایی و ماتریس آثار متقاطع انجام گرفت. برای افزایش اعتبار نتایج، از اجماع خبرگان در قالب سهمرحلهای دلفی نیز استفاده شد. یافتهها:نتایج بیانگر تفاوت معنادار در سطح رفاه، درآمد و زیرساخت میان مناطق شهری و روستایی بود. میانگین درآمد سرانه در شهرها (12.3 میلیون تومان) بهطور معناداری بالاتر از روستاها (7.4 میلیون تومان) است و شاخص دسترسی به زیرساختها در مناطق شهری (3.10) نسبت به روستاها (2.20) برتری دارد. تحلیل MICMAC سه عامل کلیدی کمآبی و تغییرات اقلیمی، کمبود زیرساخت اقتصادی و ناکارآمدی سیاستهای توسعه را بهعنوان محرکهای اصلی نابرابری شناسایی کرد. ترکیب این نتایج با تحلیل GISمنجر به تولید دو نقشه تحلیلی شد که نواحی شرقی و جنوبشرقی استان را بهعنوان کانونهای بحرانی نابرابری فضایی مشخص ساخت. نتیجهگیری:یافتهها مؤید حاکمیت الگوی تمرکز فضایی منطبق با نظریههای قطب رشد پرو و مکان مرکزی کریستالر است، اما استمرار این تمرکز از دیدگاه پژوهشگران نامطلوب از منظر توسعه پایدار منطقهای ارزیابی میشود. الگوی ترکیبی GIS–MICMAC ارائهشده در این پژوهش با تبیین تعامل بین عوامل ساختاری و فضایی، ابزاری کارآمد برای شناسایی اولویتهای فضایی، تصمیمسازی مبتنی بر شواهد، و کاهش شکافهای اجتماعی–اقتصادی در سایر استانهای کشور بهشمار میآید.
Omidi S, Estelaji A, Khaliji Oskouei M A. (2025). Comparative analysis of factors affecting inequalities in the urban-rural housing system; case study: Chaharmahal and Bakhtiari province. JHRE. 44(192), 135-148. doi:https://doi.org/10.22034/44.192.135 URL: http://jhre.ir/article-1-2641-fa.html
امیدی سالار، استعلاجی علیرضا، خلیجی اسکویی محمدعلی.(1404). تحلیل تطبیقی عوامل مؤثر بر نابرابریهای نظام سکونت شهری-روستایی؛ مطالعه موردی: استان چهارمحال و بختیاری مسکن و محیط روستا 44 (192) :148-135 https://doi.org/10.22034/44.192.135
