fa مطالعه و بررسی معماری دستکند ایران معماری معماری پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><span dir="RTL">معماری دستکند گونه خاصی از معماری است که در آن هیچ مصالحی برای تولید فضا استفاده نمی&shy;شود و برخلاف اصول معماری متعارف مسائل ایستایی در این نوع معماری چندان مورد بحث نیست. این نوع معماری را می‌توان به نوعی تولید فضا از طریق ایجاد فضاهای منفی در بستر کوه و سنگ دانست که از ترکیب فضاهای پر و خالی متولد می‌شود و به نوعی پاسخگویی به نیازهای اقلیمی بشر است. فضاهای دلخواه در این نوع معماری با برداشتن توده صخره&shy;ای با روش کاستن از بستر اصلی خود به‌وجود می&shy;آید، بنابراین فضای مورد نظر به اشکال متفاوت می‌تواند ایجاد شود. این شاهکار معماری به گونه&shy;های متفاوتی در نقاط مختلف ایران زمین قابل مشاهده است. با توجه به مطالعات محدودی که در زمینه معماری دستکند انجام گرفته، نگارندگان در این نوشتار سعی بر آن دارند تا ضمن ارائه چیستی این نوع معماری بومی، به فلسفه و عوامل شکل‌گیری و گونه&shy;شناسی آن بپردازد تا زمینه مطالعاتی را برای محققان در این حوزه مطالعاتی به‌وجود آورد. روش تحقیق در این مقاله بر‌اساس فعالیت&shy;های میدانی می‌باشد که شامل بازدیدهای میدانی است که از تعداد زیادی از مجموعه آثار معماری دستکند در نقاط مختلف ایران به‌عمل آمده، همچنین مطالعات کتابخانه&shy;ای در راستای این موضوع نیز مکمل فعالیت&shy;های میدانی بوده است. نتایج این تحقیق نشان می&shy;دهد که ایجاد مجموعه آثار معماری دستکند به عوامل متعددی از جمله شرایط اقلیمی و جغرافیایی، دفاعی و امنیتی، ماندگاری و جاودانگی، دینی و مذهبی بستگی دارد که در بستری از شرایط فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی به‌وجود آمده است. همچنین معماری دستکند را به‌‌لحاظ شکل ظاهری (وضعیت قرارگیری)، فرم داخلی (نوع پوشش) فضاها و نوع کاربری (آیینی ـ تدفینی، اقامتی ـ سکونتگاهی و مخفیگاهی ـ پناهگاهی) می‌توان به‌صورت‌های مختلف تقسیم &shy;بندی نمود. </span></p> <p style="text-align: justify;">The handmade troglodytic architecture is a distinctive kind of architecture, which does not require major construction materials and consequently very low environmental load since its creation is majorly by extraction of space rather than addition of mass. The Architecture by subtraction rather than addition provides many opportunities which calls for comprehensive research and analysis. As there is no obligatory method in making spaces rather than material cohesion, there is no priority in constructing a troglodytic structure, either from the roof or from the floor. Dealing with stone blocks, rocks and piles of earth requires variety of tools as ax, hammer, chisel, and sledgehammer in order to shape the interior space.</p> <p style="text-align: justify;">In Iran, many magnificent cases of this architecture have taken place in different regions due to its various climates. This unique architecture is at odds with the conventional settlement patterns and construction methods and is always can take advantage of the mountains and valleys on the floor or wall, which is a good way to control climate fluctuation in different regions<span dir="RTL">.</span> Kandovan, Hilehvar in Azerbaijan, Meimand in Kerman, Karaftu Cave in Kurdistan, the troglodyte underground dwellings in Sāmen of Malayer, Arzanfoud in Hamadan, and underground complex at Noosh-Abād, Kāshan, are among notable and outstanding instances of known troglodytic architectures in Iran.</p> <p style="text-align: justify;">This study investigates key factors in the formation of handmade troglodytic architecture as well as their functional implication spatially. Another significant goal in this study is exploring main factors in categorizing handmade troglodytic architectures in Iran. It is mainly based on firsthand field activities and surveys, in which there were multiple visits to a large number of historical ruins and settlements in different parts of Iran. A number of archaeological excavations in different sites including troglodytic underground architectural dwellings at the abovementioned sites were closely examined for this study which were earlier supported via library and document investigations. The chronology and the activity system of these settlements as well as their functional implications found to be an integral touchstone. Due to their different structure, traits and exclusiveness compared to the usual archaeological monads, the methods for excavating troglodytic structures are different from conventional methods used to excavate other sites.</p> <p style="text-align: justify;">Based on the findings, creation of handmade troglodytic architectural sites depends on several factors including climatic and geographical conditions, defense, security, durability, and religion, which were deeply tied with the cultural, political, social and economic circumstances. This architecture can be classified in various formal types in terms of their external form, internal space, and function (religious, tombs, residential, and shelter).</p> معماری دستکند, معماری بومی, عامل شکل‌گیری, گونه‌شناسی, کاربری. Troglodytic Architecture, Classification, Forming factors, Vernacular Architecture. 97 110 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-2788-1&slc_lang=fa&sid=1 Yaghoub Mohamadifar یعقوب محمدی فر Yamohamadi@yahoo.com 10031947532846008495 10031947532846008495 Yes Archeology, University of Bu-Ali Sina, Hamadan گروه باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا همدان Esmail Hemati Azandaryani اسماعیل همتی ازندریانی 10031947532846008496 10031947532846008496 No Archeology, Bu-Ali Sina University, Hamadan باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا همدان