Journal of Housing and Rural Environment

fa بررسی عملکرد درهای خروجی در لابی ساختمان بلند مسکونی بر اساس الگوهای رفتاری؛ مطالعه موردی: برج‌های مسکونی سامان Performance evaluation of exit doors in high-rise residential building lobbies based on behavioral patterns; case study: Saman residential towers معماری معماری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: ازجمله حلقه‌های مفقود در بررسی‌های تخلیه اضطراری، ارتباط طراحی اجزای خروج با الگوهای رفتاری است. هدف این پژوهش، به دست آوردن مهم‌ترین الگوهای رفتاری در تخلیه اضطراری برج‌های مسکونی تهران و طراحی بهینه خروجی‌ها با‌توجه‌به الگوهای رفتاری در لابی برج‌های مسکونی است. روش پژوهش: در جایگاه گردآوری داده‌ها از روش پیمایشی، میدانی، پژوهش موردی، آزمایش تجربی و مدل‌سازی و شبیه‌سازی بهره گرفته شده است و در جایگاه ارزیابی داده‌ها از هر دو روش کمی و کیفی استفاده شده است. دو متغیر مستقل در این پژوهش عبارت است از عرض درهای خروجی، فواصل قرارگیری درهای خروجی و تعداد درهای خروجی و متغیر وابسته عبارت است از زمان و کیفیت خروج کامل افراد از ساختمان (کیفیت از جهت تراکم کمتر پشت درها). این پژوهش در دو محور کلی صورت گرفته است. در محور اول از‌طریق پرسش‌نامه و آزمایش‌های تجربی در نمونه موردی (مجتمع بلند مسکونی سامان) به بررسی الگوهای رفتاری ساکنان در هنگام تخلیه پرداخته می‌شود. در محور دوم، با مدل‌سازی و شبیه‌سازی به تحلیل و ارزیابی عملکرد درهای خروج اضطراری و بررسی سناریوهای مختلف از جهت انسداد و تراکم جمعیت و نحوه خروج افراد پرداخته می‌شود. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مسائلی همچون عدم آموزش کافی و تجربیات کم، باعث بروز اشکالاتی در رفتار ساکنان در مواجهه با حریق می‌شود. زمان پیش تخلیه زیاد، عدم تمایل به ترک ساختمان، خروج از دستگاه پله در طبقات مختلف، تغییر مسیر و درنهایت الگوی حرکت جمعی با فاصله از گروه‌های مختلف جمعیتی از ویژگی‌های مهم رفتاری افراد در ساختمان‌های بلند مسکونی در ایران در هنگام تخلیه است. وجود فواصل زمانی متناوب جهت تخلیه افراد، سرعت و کیفیت تخلیه را بهبود می‌بخشد که نمایانگر اهمیت تخلیه مرحله‌ای نسبت به سناریوی تخلیه کامل است. همچنین وجود کریدور و لابی آسانسور باعث کاهش سرعت تخلیه می‌شود. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش شامل به دست آوردن مهم‌ترین الگوهای رفتاری افراد در هنگام تخلیه اضطراری در ساختمان‌های بلند مسکونی است. همچنین فرمول زمان پیش تخلیه برای شرایط مسکونی ایران مطابق با فرمول‌های بین‌المللی به دست آمد و با نتایج دیگر کشورها مقایسه شد. روش ابتکاری ترکیبی با استفاده از منطق فازی برای به دست آوردن سرعت حرکت افراد مطابق با مشخصات فیزیکی‌شان ارائه گردید. محل بهینه قرارگیری درهای خروج در لابی با‌توجه‌به سناریوهای مختلف پیک جمعیتی و تخلیه مرحله‌ای و تخلیه کامل و وجود موانع با ابعاد و شرایط مختلف جلوی درب در سناریوهای طبقه‌بندی‌شده برای رسیدن به جواب بهینه بررسی شد.                 </div> <div style="text-align: justify;">Objective: One of the neglected aspects of emergency evacuation studies is the relationship between exit design and human behavioral patterns. The primary objective of this research is to identify the most significant behavioral patterns exhibited during emergency evacuation in residential high-rise buildings in Tehran and to optimize exit design in residential tower lobbies based on these behavioral characteristics. Method: Data collection was conducted using survey research, field investigations, case study analysis, experimental testing, modeling, and simulation techniques. Both quantitative and qualitative methods were employed for data analysis. The independent variables included exit door width, spacing between exit doors, and the number of exit doors, while the dependent variable was the time and quality of complete occupant evacuation (with quality assessed in terms of reduced crowd density near exits). The study was carried out in two main phases. In the first phase, behavioral patterns of residents during evacuation were examined through questionnaires and experimental tests conducted in a case-study building (Saman Residential High-Rise Complex). In the second phase, modeling and simulation techniques were used to analyze and evaluate the performance of emergency exits under different scenarios involving congestion, obstruction, crowd density, and evacuation movement patterns. Results: The results indicate that insufficient training and limited prior experience contribute to inappropriate occupant behavior during fire emergencies. Key behavioral characteristics observed in Iranian residential high-rise buildings include prolonged pre-evacuation times, reluctance to leave the building, exiting stairwells at different floors, route changes during evacuation, and collective movement patterns with varying distances among different population groups. The findings further demonstrate that introducing staggered evacuation intervals improves both evacuation speed and quality, highlighting the advantages of phased evacuation over total evacuation scenarios. In addition, the presence of elevator lobbies and corridors was found to reduce evacuation efficiency and slow occupant movement. Conclusions: This study identified the most important behavioral patterns associated with emergency evacuation in residential high-rise buildings. A pre-evacuation time model tailored to Iranian residential conditions was developed and compared with internationally recognized models. Furthermore, an innovative hybrid approach based on fuzzy logic was proposed to estimate occupant movement speeds according to their physical characteristics. The research also evaluated the optimal placement of exit doors within residential lobbies under various scenarios involving population peaks, phased and total evacuation strategies, and different obstacle configurations in front of exits, ultimately providing optimized design solutions for improving evacuation performance.</div> تخلیه اضطراری, الگوهای رفتاری, مجتمع بلند مسکونی, درهای خروج. Emergency Evacuation, Behavioral Patterns, High-Rise Residential Complex, Exit Doors. 107 132 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5754-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Soltanzadeh علیرضا سلطان زاده soltan.alireza@ut.ac.ir 100319475328460020747 100319475328460020747 Yes Department of Architectural Technology, Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه فناوری معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Hamed Mazaherian حامد مظاهریان mazaheri@ut.ac.ir 100319475328460020748 100319475328460020748 No Department of Architectural Technology, Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه فناوری معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Shahin Heidari شاهین حیدری shheidari@ut.ac.ir 100319475328460020749 100319475328460020749 No Department of Architectural Technology, Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه فناوری معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.