Journal of Housing and Rural Environment

fa مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر مصالح بومی ایران؛ نگاهی دوباره به عوامل و مسائل Temporary housing after the earthquake based on indigenous Iranian materials; another look at the actants and issues تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: با‌توجه‌به لرزه‌خیزی گسترده‌ اکثر مناطق ایران و لزوم توجه به کفایت فرهنگی، به‌کارگیری مسکن موقت مبتنی بر مصالح بومی، دربرگیرنده‌ مؤلفه‌های شناخته و ناشناخته ازجمله مؤلفه‌های انسانی، غیرانسانی و گفتمانی پیچیده و متنوع، و نیازمند مطالعه عمیق جهت شناسایی و تحلیل روابط حساس و پیچیده میان مؤلفه‌ها است. بر این اساس هدف این پژوهش، شناسایی مهم‌ترین عوامل مؤثر بر به‌کارگیری مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر مصالح بومی ایران است. روش پژوهش: به دلیل موقعیت پیچیده پژوهشی از روش تحلیل موقعیت و دو طریق متفاوت برای جمع‌آوری داده‌ها -گزینشی و مجموعه‌نگری در سه پایگاه داخلی و بین‌المللی (چهار دسته مجزا)- استفاده شده ‌&zwj;‌است. در این روش با استفاده از ابزارهای روش تحلیل موقعیت، ضمن پالایش داده‌ها بر اساس تم‌های شناسایی‌شده، ترسیم نقشه‌های متوالی موقعیت و ارتباطی، با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودی‌ای، و تحلیل و حک و اصلاح مقوله‌ها به کمک نرم‌افزار اکسل در هر بخش، تا نهایی کردن مقوله‌ها (اشباع نظری) ادامه یافته و <a name="_Hlk216001668">پس از تجمیع و حک و اصلاح مؤلفه‌های حاصل از ادغام چهار نقشه موقعیت نهایی، نقشه موقعیت کل حاصل شد. سپس استحصال عوامل موقعیت به کمک تحلیل محتوایی زیرمقوله‌های مشارکت‌کننده در هر عامل (تعامل و گفتمان)، صورت گرفته است. </a> ی<a name="_Hlk216003897">افته‌ها</a> :  نقشه موقعیت کل مبتنی بر 10مقوله‌ نهایی موقعیت، و تفکیک و اختصاص مقوله‌ها و مؤلفه‌های موقعیت به 10 عامل تشکیل‌دهنده موقعیت، به ترسیم نقشه جهان‌ها و عرصه‌ها منجر شد. سپس مدل پارادایمی (زمینه‌ای) بر اساس تعیین مقوله محوری «مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر مصالح بومی ایران» و تفکیک محتوایی زیرمقوله‌های 10 عامل در پنج گروه «شرایط زمینه‌ای» [مؤلفه‌های مکانی/ فضایی و عوامل/عناصر غیرانسانی]، «شرایط علی» [عناصر سیاسی/اقتصادی، کنشگران/ عناصر انسانی خاص و عوامل/ کنشگران خاموش]، «شرایط مداخله‌گر» [گفتمان‌های مرتبط (تجارب/گزارش‌ها)]، «تعامل/فرایندها» [برساخت‌های گفتمانی از کنشگران انسانی فردی‌وجمعی، عوامل/کنشگران خاموش و برساخت‌های گفتمانی عوامل غیرانسانی و «پیامدها» [عناصر/کنشگران جمعی انسانی و مؤلفه‌های نمادین/فرهنگی اجتماعی] بر اساس محتوای زیرمقوله‌های تشکیل‌‌دهنده عوامل، تحصیل گردید. نتیجه‌گیری: مهم‌ترین عوامل مؤثر بر به‌کارگیری مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر مصالح بومی ایران، «برساخت‌های گفتمانی از کنشگران انسانی فردی‌وجمعی»، «برساخت‌های گفتمانی عوامل غیرانسانی»، «کنشگران/عناصر انسانی خاص»، «عوامل/عناصر غیرانسانی» و «عناصر سیاسی/ اقتصادی» هستند که مقوله‌های دارای بیشترین فراوانی شامل «طراحی و برنامه‌ریزی ساخت»، «مدیران و سیاست‌گذاران»، «سکونت موقت»، «فاکتورهای اقلیمی و زیست‌محیطی»، «افراد آسیب‌دیده (کاربران) » و «فناوری ساخت و اجرا»، در آن‌ها شاخص شده‌اند. همچنین مدل زمینه‌ای تحصیل‌شده، دسته‌بندی عوامل حول مقوله محوری را وضوح می‌بخشد.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: Given the high seismic vulnerability of most regions of Iran and the importance of cultural adequacy, temporary housing based on indigenous materials involves a complex set of known and unknown human, non-human, and discursive factors that require in-depth investigation. Therefore, this study aims to identify the most influential factors affecting the use of indigenous-material-based temporary housing after earthquakes in Iran. Method: Due to the complexity of the research context, the study employed Situational Analysis (SA) and collected data through both selective and comprehensive approaches from three national and international databases (organized into four distinct categories). Using the tools of situational analysis, data were refined according to emerging themes, and successive situational and relational maps were developed through MAXQDA and iterative category refinement in Excel until theoretical saturation was achieved. Following the integration and refinement of elements extracted from the four final situational maps, a comprehensive situational map was produced. Situational factors were then derived through content analysis of the subcategories contributing to each factor. Results: The comprehensive situational map was based on ten final situational categories. The allocation of categories and elements to ten situational factors resulted in the development of a worlds-and-arenas map. Subsequently, a paradigmatic model was constructed around the core category of “post-earthquake temporary housing based on indigenous Iranian materials.” The ten factors were classified into five groups: contextual conditions (spatial/place-based elements and non-human factors), causal conditions (political-economic elements, specific human actors, and silent actors), intervening conditions (related discourses, experiences, and reports), interaction/processes (discursive constructions of individual and collective human actors, silent actors, and non-human factors), and consequences (collective human actors and socio-cultural/symbolic elements). Conclusions: The most influential factors affecting the use of indigenous-material-based temporary housing after earthquakes in Iran are discursive constructions of individual and collective human actors, discursive constructions of non-human factors, specific human actors, non-human factors, and political-economic elements. The most prominent categories within these factors include design and construction planning, managers and policymakers, temporary housing, climatic and environmental conditions, affected populations (users), and construction technology and implementation. The resulting paradigmatic model further clarifies the relationships among these factors and their connection to the core phenomenon.  </div> مسکن موقت پس از زلزله, مصالح بومی, مسکن موقت, کفایت فرهنگی, مصالح بومی ایران. temporary housing after earthquake, indigenous materials, temporary housing, cultural adequacy, indigenous materials of Iran. 153 178 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-4979-3&slc_lang=fa&sid=1 Molood Khosravi مولود خسروی m.khosravi@edu.ikiu.ac.ir 100319475328460020751 100319475328460020751 No Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران. Hassan Zolfagharzadeh حسن ذوالفقارزاده zolfagharzadeh@arc.ikiu.ac.ir 100319475328460020752 100319475328460020752 Yes Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران. Seyed Rahman Eghbali سیدرحمان اقبالی s.r.eghbali@ ikiu.ac.ir 100319475328460020753 100319475328460020753 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.