Journal of Housing and Rural Environment

fa شهر آشوب: شبکه طرد مسکن در دوران پهلوی و انقلاب 57 The city of chaos: The housing exclusion network during the Pahlavi era and the 1979 revolution عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: پژوهش شناخت وضعیت مسکن در حکومت پهلوی به‌خصوص دهه 1350 و همچنین ردیابی فرایند تاریخی شکل‌گیری این شبکه‌های طرد در حوزه مسکن در شهر تهران و فهم نحوه ترجمه، تثبیت و بازتولید آن‌ها در دوران پهلوی است. روش پژوهش: نظریه کنشگر-شبکه هم به‌عنوان چهارچوب مفهومی و هم به‌عنوان روش در این پژوهش استفاده شده است. با استفاده از این نظریه به ردیابی ساخت شبکه/جعبه سیاه طرد مسکن نه به‌عنوان یک شکست سیاستی یا پیامد جمعیتی، بلکه به‌عنوان یک «جعبه سیاه» اجتماعی-فنی که از‌طریق همسویی و انتقال کنشگران ناهمگن تولید می‌شود، مفهوم‌سازی می‌کند. یافته‌ها: در فرایند ردیابی مسیر ساخت شبکه/جعبه سیاه طرد مسکن در دوران پهلوی به دو شبکه متفاوت رسیدیم: شبکه «شهر سکون (1340-1300)» و «شهر آشوب (1357-1340)» است. شبکه «شهر سکون» شامل کنشگر-شبکه‌های اصلی: «نوسازی و مهاجرت» است. حاصل عملکرد این شبکه توسعه و دگرگونی شهر از حالت سنتی به مدرن اما بدون ضابطه و برنامه خاصی به‌خصوص در حوزه مسکن و مهاجرت‌های تدریجی به شهر است. حاصل شبکه شهر آشوب وضعیت وخیم مسکن در دهه 1350 است. در شبکه شهر آشوب 7 کنشگر-شبکه اصلی دارد: شبکه شهر سکون، اصلاحات ارضی، مهاجرت روستائیان، برنامه‌های عمرانی، کاهش مرگ‌ومیر، طرح جامع، بیماری هلندی. هرکدام از این کنشگرها برای عمل واسطه‌های متعددی دارند، واسطه‌هایی که عاملیت دارند و اثرگذارند. به‌طور مثال طبیعت تهران در طرح جامع اثرگذار است، الگوی صنعتی شدن و اتکا به اقتصاد نفتی واسطه‌های کنشگر-شبکه مهاجرت روستائیان است. نتیجه‌گیری: آنچه در سال‌های منتهی به انقلاب 57 مشهود است، تورم حاصل از درآمدهای افسارگسیخته نفتی (بیماری هلندی)، افزایش بیکاری و هزینه‌های سرسام‌آور مربوط به نیازهای اولیه زندگی به‌خصوص زمین و مسکن است. یکی از معدود شعارهای اقتصادی که مردم در انقلاب سرمی‌دادند، شعار نان/مسکن/آزادی است. شبکه طرد مسکن در دهه 1350 به جعبه سیاه تبدیل شده، به‌طوری‌که دولت با تصویب تعدد قوانین مربوط به این حوزه (بیش از 10 مورد) هم نمی‌تواند این شبکه را بگسلد و از طرد مسکن جلوگیری کند. این موضوع می‌تواند اهمیت اثر مسئله مسکن در رخداد انقلاب را نشان دهد.            </div> <div style="text-align: justify;">Objective: This study aims to examine housing conditions during the Pahlavi era, particularly in the 1970s, and to trace the historical process through which housing exclusion networks emerged in Tehran. It further seeks to understand how these networks were translated, stabilized, and reproduced throughout the Pahlavi period. Method: Actor–Network Theory (ANT) was employed as both the conceptual framework and methodological approach of the study. Using ANT, the housing exclusion network/black box was traced and conceptualized not as a policy failure or demographic consequence, but as a socio-technical “black box” produced through the alignment and translation of heterogeneous actors. Results: The analysis identified two distinct networks in the formation of the housing exclusion black box during the Pahlavi era: the “City of Stability” (1921–1961) and the “City of Turmoil” (1961–1979). The City of Stability network was primarily composed of modernization and migration actor-networks, which facilitated the transformation of Tehran from a traditional to a modern city, albeit without coherent planning or effective housing policies, while also encouraging gradual urban migration. The City of Turmoil network ultimately generated the severe housing crisis of the 1970s. This network consisted of seven major actor-networks: the City of Stability, land reform, rural migration, development programs, declining mortality rates, the comprehensive urban plan, and Dutch disease. Each actor-network operated through multiple intermediaries with their own forms of agency and influence. For example, Tehran’s natural environment played an active role within the comprehensive plan, while industrialization patterns and dependence on an oil-based economy functioned as intermediaries within the rural migration network. Conclusions: In the years leading up to the 1979 Revolution, the consequences of uncontrolled oil revenues (Dutch disease), rising unemployment, and the escalating costs of basic necessities—particularly land and housing—became increasingly evident. One of the few economic slogans widely voiced during the Revolution was “Bread, Housing, Freedom.” By the 1970s, the housing exclusion network had become a fully stabilized black box, to the extent that the government was unable to dismantle it despite enacting more than ten housing-related laws and regulations. This finding highlights the central role of housing issues in the social and economic conditions that contributed to the outbreak of the Iranian Revolution.</div> طرد مسکن, انقلاب 57, کنشگر-شبکه, شهر آشوب, تحول شهری. Housing Exclusion, Iranian Revolution of 1979, Actor–Network Theory (ANT), City of Turmoil,Urban Transformation. 133 152 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5747-1&slc_lang=fa&sid=1 Rohollah Ghasemi روح الله قاسمی r_ghasami@yahoo.com 100319475328460020750 100319475328460020750 Yes Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.