Journal of Housing and Rural Environment

fa ارزیابی طرح سامان‌دهی فضایی و سکونتگاه‌های روستایی؛ مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان همدان Evaluation of spatial planning and rural settlements; case study: central district of hamadan county سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: روستاها به‌عنوان بخش مهمی از ساختار اجتماعی و اقتصادی کشورها با چالش‌های فراوانی روبه‌رو هستند. در این میان، توسعه منطقی زیرساخت‌ها و خدمات عمومی، عاملی بالقوه برای دستیابی به اهداف چندمنظوره توسعه پایدار روستایی است. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر، ارزیابی نظام سطح‌بندی خدمات روستایی در بخش مرکزی شهرستان همدان است. روش تحقیق: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات موردنیاز با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن، شناسنامه آبادی‌های استان همدان گردآوری‌شده است. همچنین ارزیابی طرح سامان‌دهی فضایی و سکونتگاه‌های روستایی بر اساس مقایسه میزان خدمات و کارکردهای عمومی و سطح بالا طی دو دوره 1385-1375 و 1390-1385 بوده است و از روش آنالیز لکه‌های داغ و نرم‌افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (ARCGIS) جهت تحلیل فضایی الگوی میزان رشد و تهیه نقشه استفاده ‌شده است. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که طی دوره 1385- 1375 و 1390-1385 حوزه‌ها، مجموعه‌ها و منظومه‌های روستایی ازنظر کارکردهای عمومی و سطح بالا، رشدی بیشتری از روستاهای اقماری را داشته‌اند. وضعیت توزیع فضایی لکه‌های داغ تغییرات رشد کارکردهای عمومی و سطح بالا سکونتگاه‌های روستایی بیان می‌کند که سه منظومه همدان، مریانج و جورقان و چهار مجموعه ابرو، آبشینه، تفریجان و سلولان و حوزه‌های یکن‌آباد، انصار‌امام، ده پیاز، ارزان‌فود و ورکانه با معناداری 95 و 99 درصد بیشترین میزان رشد را طی دوره 1385-1375 داشته‌اند. نتیجه‌گیری: بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اهداف طرح سامان‌دهی فضایی و سکونتگاه‌های روستایی با‌توجه‌به رشد مراکز پیشنهادی، طرح دوره موردبررسی تحقق ‌یافته است و این طرح توانسته است با افزایش کارکردهای عمومی و سطح بالا در مراکز مذکور نسبت به روستاهای اقماری، الگوی سکونتگاهی مناسبی را در محدوده مطالعاتی فراهم نماید.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: Rural areas, as an important component of the social and economic structure of countries, face numerous challenges. In this regard, the rational development of infrastructure and public services can serve as a potential means of achieving the multiple objectives of sustainable rural development. Therefore, the present study aims to evaluate the rural service hierarchy system in the Central District of Hamadan County. Method: This research adopts a descriptive–analytical approach. The required data were collected through library research, national population and housing census data, and village profile records of Hamadan Province. The evaluation of the Spatial Organization and Rural Settlement Plan was conducted by comparing the level of public and higher-order services and functions during the periods 1996–2006 and 2006–2011. In addition, Hot Spot Analysis and the Geographic Information System (GIS) software (ArcGIS) were employed to analyze the spatial pattern of growth and to prepare thematic maps. Results: The results indicate that during the periods 1996–2006 and 2006–2011, rural domains, clusters, and networks experienced greater growth in terms of public and higher-order functions compared with satellite villages. The spatial distribution of hot spots related to changes in the growth of public and higher-order functions in rural settlements reveals that the three rural networks of Hamadan, Maryanaj, and Jurqan; the four rural clusters of Abru, Abshineh, Tafrijan, and Solulan; and the rural domains of Yekanabad, Ansar-e Imam, Deh Piaz, Arzanfud, and Varkaneh exhibited the highest levels of growth during the 1996–2006 period, with statistical significance levels of 95% and 99%. Conclusions: It can therefore be concluded that the objectives of the Spatial Organization and Rural Settlement Plan were achieved during the study period, given the growth observed in the proposed service centers. By enhancing public and higher-order functions in these centers relative to the surrounding satellite villages, the plan has contributed to the establishment of an appropriate settlement pattern within the study area.</div> سامان‌دهی, سکونتگاه‌های روستایی, شهرستان همدان. Organization, Rural Settlements, Hamadan County. 3 18 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5675-1&slc_lang=fa&sid=1 Amin Taheri Bagha امین طاهری بقا Amin.taheribagha@gmail.com 100319475328460020730 100319475328460020730 No Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Alireza DarbanAstane علیرضا دربان آستانه astaneali@ut.ac.ir 100319475328460020731 100319475328460020731 Yes Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.