Journal of Housing and Rural Environment

fa بررسی مؤلفه‌های معماری بومی در سکونتگاه‌های روستایی؛ مطالعه موردی: روستای قلعه‌بالا شاهرود Investigation of the components of indigenous architecture in rural settlements; case study: Qale Bala village of Shahrood سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: بخش عظیمی از ذخایر کالبد تاریخی و سرمایه‌های فرهنگی در روستاها قرار دارد و زندگی روستایی با معماری بومی عجین شده است. معماری بومی در سکونتگاه‌های روستایی، گواهی بر پیشینه معماری و فرهنگ ارزشمند آن سرزمین است، اما در تحولات امروزی ساختار روستاها، به معماری بومی کمتر توجه شده است. لذا شناخت معماری بومی، می‌تواند زمینه‌ای را برای مرتفع ساختن نیازهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و توسعه هرچه بیشتر این سکونتگاه‌های باارزش فراهم نماید و در انتقال فنون معماری و تجارب فرهنگی به دیگر مناطق نیز مؤثر باشد. ازاین‌رو هدف این پژوهش، بررسی ابعاد و مؤلفه‌های معماری بومی در سکونتگاه‌های روستایی و نمود آن‌ها در مطالعه موردی روستای قلعه بالا شاهرود است. روش پژوهش: این پژوهش ازلحاظ روش توصیفی-تحلیلی و ازلحاظ هدف کاربردی است. برای این منظور ابتدا با مطالعه اسناد کتابخانه‌ای، ابعاد معماری بومی و مؤلفه‌های آن مشخص گردیده و پس از تحلیل محتوا، چهارچوب نظری بیان شده است. در ادامه با مطالعه میدانی و با شیوه تحلیلی، نمود آن در مطالعه موردی روستای قلعه بالا شاهرود موردبررسی قرار گرفته است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ابعاد اقتصادی-معیشتی، اجتماعی-فرهنگی، اقلیمی-محیطی در شکل‌گیری معماری بومی در سکونتگاه‌های روستایی مؤثر هستند. در بعد اقتصادی-معیشتی، مؤلفه‌ نوع کارایی و کارکرد، نوع معیشت و وضعیت درآمد و نوع مصالح ساخت و در بعد اجتماعی-فرهنگی، مؤلفه امنیت و آرامش، روابط و تعاملات اجتماعی، حس تعلق‌خاطر، ارزش و هنجار فرهنگی و در بعد محیطی-کالبدی، مؤلفه ساختار فضایی و کالبدی، آسایش محیطی و هماهنگی اقلیمی، انعطاف‌پذیری فضایی و عملکردی تأثیرگذار است. نتیجه‌گیری: ابعاد و مؤلفه‌های معماری بومی در سکونتگاه‌های روستایی در عین واحد بودن، روی یکدیگر تأثیر می‌گذارند و از هم تأثیر می‌پذیرند. همچنین بافت و مسکن روستای قلعه بالا شاهرود از تمامی این مؤلفه‌ها و شاخص‌های آن تأثیر پذیرفته و معماری روستای قلعه بالا شاهرود نمونه‌ای از معماری بومی منطبق با اقلیم، فرهنگ و زندگی روستایی است.  </div> <h1 style="text-align:justify">Objective: A significant portion of historical architectural heritage and cultural assets is concentrated in rural areas, where rural life is deeply intertwined with indigenous architecture. Indigenous architecture in rural settlements stands as a testament to the architectural legacy and rich cultural heritage of the region. However, amid contemporary transformations of rural structures, indigenous architecture has received diminishing attention. Therefore, understanding indigenous architecture provides a foundation for addressing the cultural, social, and economic needs of these valuable settlements, while also facilitating the transmission of architectural knowledge and cultural experiences to other regions. Accordingly, this study aims to investigate the dimensions and components of indigenous architecture in rural settlements, exemplified by the case study of Qale Bala Village in Shahrood. Method: This study employs a descriptive-analytical methodology and is applied in nature. Initially, relevant literature and documentary sources were reviewed to identify the dimensions and components of indigenous architecture. Based on the findings from content analysis, a theoretical framework was developed. Subsequently, field investigations were conducted using an analytical approach to examine the manifestation of these components in the case study of Qale Bala Village, Shahrood. Results: The findings indicate that the economic-livelihood, socio-cultural, and environmental-climatic dimensions play significant roles in shaping indigenous architecture in rural settlements. In the economic-livelihood dimension, key components include functional efficiency, livelihood type, income level, and the nature of construction materials. The socio-cultural dimension is influenced by factors such as security and tranquility, social interactions and relationships, sense of belonging, and cultural values and norms. Within the environmental-physical dimension, important components include spatial and physical structure, environmental comfort and climatic compatibility, as well as spatial and functional flexibility. Conclusions: The dimensions and components of indigenous architecture in rural settlements are interdependent and mutually influential. Furthermore, the built environment and housing in Qale Bala Village, Shahrood, are shaped by these components and their associated indicators. The architecture of Qale Bala Village exemplifies indigenous architecture that harmonizes with the local climate, culture, and rural lifestyle.</h1> معماری بومی, معماری سرزمینی, مؤلفه‌های معماری بومی, سکونتگاه‌های روستایی, روستای قلعه بالا شاهرود. Indigenous Architecture, Vernacular Architecture, Components ofIndigenous Architecture, Rural Settlements, Qale Bala village of Shahrood. 125 140 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5084-2&slc_lang=fa&sid=1 Sajede Kharabati ساجده خراباتی s.kharabati@shahroodut.ac.ir 100319475328460020603 100319475328460020603 Yes Department of Architecture, Faculty of Architectural and Urban Engineering, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran. گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران. Sepideh jafarian سپیده جعفریان sepideh.j12345@gmail.com 100319475328460020604 100319475328460020604 No Department of Architecture, Faculty of Architectural and Urban Engineering, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران Atena Ghors Simin آتنا قرص‌سیمین atenasimingh@gmail.com 100319475328460020605 100319475328460020605 No Department of Architecture, Faculty of Architectural and Urban Engineering, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران