Journal of Housing and Rural Environment

fa ارزیابی خطر زمین‌لغزش و مواجهه سکونتگاه‌های روستایی با آن در حوضه بازفت استان چهارمحال و بختیاری Assessment of landslide risk and exposure rural settlements in Bazoft basin of Chaharmahal and Bakhtiari province سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align:justify"> هدف: افزایش مخاطرات طبیعی و خسارت‌های ناشی از آن‌ها به‌ویژه با گسترش پراکندگی انسان در اقصی نقاط کره زمین، توجه به این مهم را به یک ضرورت بین‌المللی تبدیل کرده است. ازجمله این مخاطرات که معمولاً سکونتگاه‌های نواحی کوهستانی و به‌ویژه روستاها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، زمین‌لغزش است. شناخت نواحی مستعد و پیش‌بینی آن در برنامه‌ها و تلاش برای تعیین، معرفی و لحاظ نمودن محدوده‌های در معرض خطر، لازمه برنامه‌ریزی و مدیریت سرزمین است و می‌تواند بخش عمده‌ای از تهدید این مخاطره را کاهش دهد. بنابراین هدف این پژوهش ارزیابی وضعیت زمین‌لغزش در حوضه بازفت با استفاده از مدل AHP و کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. روش پژوهش: نوع پژوهش کاربردی و رویکرد حاکم بر آن تحلیلی و کمی است. جهت ارزیابی خطر، شاخص‌های شیب، جهت شیب، زمین‌شناسی، گسل، کاربری اراضی، دما و بارش، فاصله از جاده، آبراهه و همچنین فاصله از سکونتگاه‌ها مورداستفاده قرار گرفت. به‌منظور ارزیابی خطر زمین‌لغزش ابتدا ساختار سلسله‌مراتب معیارها و زیرمعیارها ترسیم شد. پس از تهیه نقشه‌های موردنظر، بر اساس فرایند (AHP)، وزن هر یک از معیارها محاسبه شده است. لایه‌های عوامل با استفاده از منابع مختلف مانند نقشه توپوگرافی1:50000، نقشه زمین‌شناسی 1:100000 و تصاویر ماهواره‌ای لندست در محیط ArcGIS تهیه شده است. یافته‌ها: پهنه‌بندی حوضه ازلحاظ حساسیت به زمین‌لغزش در پنج کلاس از حساسیت «خیلی کم» تا «خیلی زیاد» در نقشه نهایی ممیزی شد. بیشترین حساسیت‌ها در بخش جنوبی، مرکزی و شمال شرقی حوضه دیده می‌شود. نتیجه‌گیری: به لحاظ وسعت 15/10 درصد حوضه با خطر «حساسیت خیلی زیاد»، 24/22 درصد «حساسیت زیاد»، 27 درصد «حساسیت متوسط»، 61/27 درصد «حساسیت کم» و تنها 13 درصد «حساسیت خیلی کم» است. همچنین نتایج نشان داد از تعداد 219 سکونتگاه مستقر در حوضه، حدود 23 درصد در محدوده «بسیار پرخطر» و فقط 19 درصد در محدوده با «خطر بسیار پایین» قرار دارند؛ که این تهدیدی جدی برای ساکنان تلقی می‌شود و اتخاذ تمهیداتی مرتبط با شرایط هرکدام از آن‌ها ضروری است. </div> <div style="text-align:justify">bjective: The increase in natural hazards and the damage caused by them, especially with the expansion of human dispersion in all parts of the world, has made attention to this issue an international necessity. Landslides are one of these hazards, which usually affect settlements in mountainous areas, especially villages. The identification of vulnerable areas and their prediction in programmes, as well as the attempt to identify, introduce and take into account areas at risk, is a requirement for land planning and management and can reduce a large part of the threat of this hazard. Therefore, the aim of this study is to evaluate the landslide situation in the Bazoft basin using the AHP model and the application of Geographic Information System (GIS). Method: The type of research is applied and the approach that governs it is analytical and quantitative. In order to assess the risk, slope, slope direction, geology, fault, land use, temperature and precipitation indices, distance from road, waterway and also distance from settlements were used. In order to assess the landslide risk, a hierarchical structure of criteria and sub-criteria was first drawn up. After preparing the desired maps, the weight of each criterion was calculated based on the AHP process. The factor layers were prepared using different sources such as 1:50,000 topographic map, 1:100,000 geological map and Landsat satellite images in the ArcGIS environment. Results: The zonation of the basin in terms of landslide sensitivity was examined in five classes from "very low" to "very high" sensitivity in the final map. The highest sensitivities are found in the southern, central and northeastern parts of the basin. Conclusions: In terms of area, 10.15% of the basin is "very high risk", 22.24% is "high risk", 27% is "moderate risk", 27.61% is "low risk" and only 13% is "very low risk". The results also showed that out of the 219 settlements in the basin, about 23% are in the "very high risk" range and only 19% are in the "very low risk" range; this is considered a serious threat to the inhabitants and it is necessary to take measures related to the conditions of each of them.</div> زمین‌لغزش, سکونتگاه‌های روستایی, AHP, GIS, بازفت Landslide, Rural settlements, AHP,GIS,Bazoft 119 131 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5430-1&slc_lang=fa&sid=1 Asghar Norouzi اصغر نوروزی a.norouzi@pnu.ac.ir 100319475328460018979 100319475328460018979 Yes department of geography and rural planning, Payame Noor University, Tehran. Iran گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Amirhosein Halabian امیر حسین حلبیان am_halabian@pnu.ac.ir 100319475328460018980 100319475328460018980 No department of geography, Payame Noor University, Tehran. Iran گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران