Journal of Housing and Rural Environment

fa سنجش تاب‌آوری کالبدی بافت‌های روستاشهری در برابر زلزله؛ مطالعه موردی: بافت روستاشهری اکبرآباد یزد Measuring the physical resilience of Rural-Urban contexts against earthquakes (Case study: Rural-Urban context of Akbarabad, Yazd) سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: آسیب‌های مخاطرات طبیعی به کالبد سکونتگاه‌ها موجب شده است تا ارتقای تاب‌آوری کالبدی موردتوجه برنامه‌ریزان شهری و روستایی قرار گیرد. هدف از پژوهش حاضر، سنجش تاب‌آوری کالبدی بافت روستاشهری اکبرآباد شهر یزد در برابر زلزله و دستیابی به رهیافت‌های ارتقای تاب‌آوری کالبدی در عرصه‌های روستاشهری است. پژوهش آمیخته (کیفی و کمی) حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی است. روش تحقیق: در این راستا، ابتدا شاخص‌های سنجش تاب‌آوری کالبدی بافت روستاشهری از مطالعات اسنادی استخراج شدند و روایی آن‌ها با مصاحبه با کارشناسان تأیید شد. سپس با دریافت نظرات کارشناسان و استفاده از تکنیک تحلیل سلسله‌مراتبی، وزن شاخص‌ها معین گردید تا در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) با ابزار آنالیز هم‌پوشانی نقشه‌ها، نقشه نهایی که بیانگر تاب‌آوری کالبدی بلوک‌های مختلف عرصه روستاشهری اکبرآباد شهر یزد است، ایجاد شود. نهایتاً بر مبنای هریک از شاخص‌های مورداستفاده در پژوهش، رهیافت‌های ارتقای تاب‌آوری کالبدی جهت بافت‌های روستاشهری، ارائه شد. یافته‌ها: نتایج پژوهش بیانگر آن است که میزان تاب‌آوری کالبدی محدوده موردمطالعه بین 7/34-2/17 واحد متغیر است و بلوک جنوبی بافت روستاشهری اکبرآباد شهر یزد با تاب‌آوری کالبدی بین 2/17 تا 23 واحد، لازم است در اولویت اقدام برای ارتقای تاب‌آوری کالبدی قرار گیرد. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش مؤید آن است که قدمت تاریخی و ساخت با مصالح قدیمی مهم‌ترین علت پایین بودن تاب‌آوری کالبدی در بافت‌های روستاشهری است؛ حال‌آنکه در بافت‌های دیگری همچون سکونتگاه‌های غیررسمی، این امر عمدتاً ناشی از اوضاع اقتصادی خانوار است. بنابراین، توانمندسازی ساکنان و اقدامات و رهیافت‌هایی نظیر اطلاع‌رسانی عمومی، افزایش سطح آگاهی ساکنین و تکمیل بانک‌های اطلاعاتی نهادهایی که در جهت مقاوم‌سازی ساختمان‌ها و کاهش کاربری‌های آسیب‌رسان فعالیت می‌کنند، تهیه نقشه مناطق گریز و مسیرهای امدادرسانی، تغییر کاربری‌های پرخطر موجود در عرصه، تجمیع بلوک‌های کوچک و ایجاد ضوابط مقاوم‌سازی ابنیه و نماسازی نیز در ارتقای تاب‌آوری کالبدی عرصه‌های روستاشهری مؤثر است.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective: The objective of this research is to achieve approaches to improve physical resilience in rural-urban areas. Method: The present mixed (qualitative and quantitative) research is applied in terms of purpose and descriptive in terms of method. First, indicators for measuring the physical resilience of rural-urban areas were extracted from documentary studies and their validity was confirmed by interviewing experts. Then, based on the experts' opinions and using the Analytic Hierarchy Process technique, the weights of the indicators were determined so that a final map expressing the physical resilience of different blocks of the rural-urban area of Akbarabad, Yazd city, was created in the Geographic Information System (GIS) environment using the Map Overlap Analysis tool. Finally, based on each of the indicators used in the research, approaches to improve the physical resilience of rural-urban areas were presented. Results: The results of the study indicate that the level of physical resilience of the studied area varies between 17.2-34.7 units, and the southern block of the rural-urban areas of Akbarabad, Yazd city, with a physical resilience between 17.2 and 23 units, needs to be prioritized for improving physical resilience. Conclusions: The results of the study confirm that historical age and construction with old materials are the main reasons for low physical resilience in rural-urban fabrics, while in other fabrics, such as informal settlements, this is mainly due to the economic situation of the household. In this regard, measures and approaches such as empowerment of residents, public information, raising awareness among residents, completing the database of institutions working to retrofit buildings and reduce harmful uses, creating maps of evacuation areas and relief routes, changing high-risk uses in the area, consolidating small blocks, and creating criteria for retrofitting buildings and facades are also effective in improving the physical resilience of rural-urban areas.</div> تاب‌آوری کالبدی, بافت روستاشهری, زلزله, اکبرآباد شهر یزد. Physical resilience, rural-urban areas, earthquake, Akbarabad, Yazd city. 3 16 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-4802-2&slc_lang=fa&sid=1 Reza Akbari رضا اکبری r_akbari@yazd.ac.ir 100319475328460020563 100319475328460020563 Yes Department of urbanism, school of art and architecture, Yazd University, Yazd, Iran گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران Mahsa Zareian مهسا زارعیان mahsazareian@yahoo.com 100319475328460020564 100319475328460020564 No Department of urbanism, school of art and architecture, Yazd University, Yazd, Iran گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران Mohammad Bagher Nadi محمدباقر نادی mb.nadi@gmail.com 100319475328460020565 100319475328460020565 No Department of urbanism, school of art and architecture, Yazd University, Yazd, Iran گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران