|
زیستبوم تاریخی ندوشن: بازخوانی مسکن چندخانواری و تولید اجتماعی فضا در ایران مرکزی
|
بابایی ندوشن دانشگاه یزد  ، سرائی دانشگاه یزد* |
|
|
|
چکیده: (115 مشاهده) |
هدف: تبیین عوامل شکلگیری و تداوم مسکن چند خانواری در شهر تاریخی ندوشن (استان یزد) و رابطه آن با ساختار فضایی، اقتصادی و فرهنگی بافت از منظر «تولید اجتماعی فضا».
روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمونی انجام شد؛ دادهها از طریق مصاحبههای عمیق با 9 سالمند باتجربه (سنین ۶۷ تا ۱۰۳ سال) از ساکنان بومی ندوشن که به اشباع نظری رسید و با جمعآوری و با نرمافزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند.
یافتهها: پنج مضمون کلیدی استخراج شد: ساختار خانهها، اقتصاد و معیشت خانوادهها، روابط خانوادگی و اجتماعی، امنیت و احساس آرامش و شرایط بهداشتی و سلامت عمومی. یافتهها نشان میدهد که زندگی چند خانواری پاسخی هوشمندانه به سه چالش ساختاری محصوریت درون حصار (که توسعه افقی را محدود میکرد)، ناامنی تاریخی (مانند حمله دزدان در زمان قاجاریه چون ناصر خان و منصور خان)، و فقر اقتصادی مطلق بوده است. در این الگو، خانه از صرفاً «مأوا» به «شبکهای از اعتماد، همیاری و سلامت جمعی» تبدیل شده است. فضاهای مشترک (حیاط، تنور، جوی آب)، اقتصاد غیر نقدی، سیستم بدلی در کشاورزی، اشتراک در منابع (مانند هیزم و الاغ)، و مراقبت گروهی از سالمندان و بیماران، از ویژگیهای برجسته این نظام بودهاند. حتی مدیریت بهداشتی از طریق دستشوییهای جداگانه برای تولید کود و نوبتبندی در حمامهای عمومی در چارچوب این همبستگی تعبیه شده بود.
نتیجهگیری: زیست چند خانواری در ندوشن الگویی فرهنگی و پایدار است و نمونهای زنده از «تولید اجتماعی فضا» محسوب میشود؛ فضایی که ساکنان آن را نه از بالا و از طریق برنامهریزی بیرونی بلکه از پایین و از دل همزیستی تولید کردهاند. این یافتهها هشداری است در برابر سیاستهای معاصر مسکن که خانه را به واحدی مصرفی و منفعل تبدیل کردهاند و تأکید میکنند که پایداری اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فضا تولید شود، نه صرفاً ساخته شود. محدودیت اصلی این پژوهش، حجم نمونه کوچک و تمرکز آن بر یک نمونه موردی (ندوشن) است که تعمیمپذیری نتایج را به سایر مناطق با احتیاط مواجه میسازد. |
|
|
|
| واژههای کلیدی: مسکن جمعی، ندوشن، پایداری اجتماعی، فرهنگ سکونت، فضای بومی |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
سکونتگاههای شهری و روستایی
دریافت: 1404/10/1 | پذیرش: 1405/3/20
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
