گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران. ، msaraei@yazd.ac.ir
چکیده: (1275 مشاهده)
هدف:تبیین عوامل شکلگیری و تداوم مسکن چندخانواری در شهر تاریخی ندوشن (استان یزد) و رابطه آن با ساختار فضایی، اقتصادی و فرهنگی بافت از منظر «تولید اجتماعی فضا» است. روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمونی انجام شد؛ دادهها ازطریق مصاحبههای عمیق با 9 سالمند باتجربه (سنین ۶۷ تا ۱۰۳ سال) از ساکنان بومی ندوشن که به اشباع نظری رسید و با جمعآوری و با نرمافزارMAXQDA 2020 تحلیل شدند. یافتهها:پنج مضمون کلیدی استخراج شد: ساختار خانهها، اقتصاد و معیشت خانوادهها، روابط خانوادگی و اجتماعی، امنیت و احساس آرامش و شرایط بهداشتی و سلامت عمومی. یافتهها نشان میدهد که زندگی چندخانواری پاسخی هوشمندانه به سه چالش ساختاریمحصوریت درون حصار (که توسعه افقی را محدود میکرد)، ناامنی تاریخی (مانند حمله دزدان در زمان قاجاریه چون ناصر خان و منصور خان)، و فقر اقتصادی مطلقبوده است. در این الگو، خانه از صرفاً «مأوا» به «شبکهای از اعتماد، همیاری و سلامت جمعی» تبدیل شده است. فضاهای مشترک (حیاط، تنور، جوی آب)، اقتصاد غیر نقدی، سیستم بدلی در کشاورزی، اشتراک در منابع (مانند هیزم و الاغ)، و مراقبت گروهی از سالمندان و بیماران، از ویژگیهای برجسته این نظام بودهاند. حتی مدیریت بهداشتی ازطریق دستشوییهای جداگانه برای تولید کود و نوبتبندی در حمامهای عمومی در چهارچوب این همبستگی تعبیه شده بود. نتیجهگیری:زیست چندخانواری در ندوشن الگویی فرهنگی و پایدار است و نمونهای زنده از «تولید اجتماعی فضا» محسوب میشود؛ فضایی که ساکنان آن را نه از بالا و ازطریق برنامهریزی بیرونی بلکه از پایین و از دل همزیستی تولید کردهاند. این یافتهها هشداری است در برابر سیاستهای معاصر مسکن که خانه را به واحدی مصرفی و منفعل تبدیل کردهاند و تأکید میکنند که پایداری اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فضا تولید شود، نه صرفاً ساخته شود.محدودیت اصلی این پژوهش، حجم نمونه کوچک و تمرکز آن بر یک نمونه موردی (ندوشن) است که تعمیمپذیری نتایج را به سایر مناطق با احتیاط مواجه میسازد.
Babaei Nadushan M R, Saraei M H. (2026). The historical ecosystem of nodoushan: a reinterpretation of multi-family housing and the social production of space in central Iran. JHRE. 45(194), 85-104. URL: http://jhre.ir/article-1-2665-fa.html
بابایی ندوشن محمدرضا، سرائی محمد حسین.(1405). زیستبوم تاریخی ندوشن (یزد): بازخوانی مسکن چندخانواری و تولید اجتماعی فضا در ایران مرکزی مسکن و محیط روستا 45 (194) :104-85
