هدف: پژوهش حاضر با هدف استخراج معیارها و شاخص‌های سنجش آثار تغییرات اقلیمی بر سکونتگاه‌های روستایی و اندازه‌گیری دقیق آثار چهاربعدی (کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی) خشک شدن دریاچه ارومیه بر این سکونتگاه‌ها انجام شده است. سؤالات اصلی پژوهش بر شناسایی شاخص‌های مناسب سنجش و تعیین میزان تأثیرپذیری روستاها در دو مقطع زمانی ۱۳۸۵ و ۱۳۹۵ متمرکز بوده است.
روش پژوهش: روش گردآوری داده‌ها در این پژوهش به روش کتابخانه‌ای است. برای جمع‌آوری داده‌های موردنیاز از منابع گوناگونی ازجمله مرکز آمار ایران، سازمان جهاد کشاورزی و داده‌های موجود در سیستم اطلاعات مکانی و نیز اطلاعات تفصیلی روستاها و تصاویر ماهواره‌ای از گوگل ارث استفاده شده است. در این پژوهش، چندین مقاله داخلی و خارجی که در سال‌های اخیر منتشر شده‌اند، موردبررسی قرار گرفته است. جهت شناسایی معیارها و شاخص‌های تأثیرگذار بر آثار تغییرات اقلیمی بر سکونتگاه‌ها با مرور متون معتبر به استخراج شاخص‌ها پرداخته شده است. سپس با بهره‌گیری از مدل ترکیبی F’ANP (ترکیب تحلیل عاملی و تحلیل شبکه‌ای) و نرم‌افزارهای SPSS و Super Decisions، عوامل اصلی و اهمیت نسبی شاخص‌ها تعیین شد. تحلیل در دو سال ۱۳۸۵ (شناسایی شش عامل) و ۱۳۹۵ (شناسایی چهار عامل) به‌صورت تطبیقی انجام شد و پراکنش فضایی با کمک GIS ترسیم شد.
یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است که در سال ۱۳۸۵ شش عامل (فعالیت اقتصادی و اجتماعی، عملکرد بخش کشاورزی، دامپروری و صنعت، منابع آبی، زیرساخت‌ها و خدمات بهداشتی، زیرساخت آبی و انرژی) و در سال ۱۳۹۵ چهار عامل (زیرساخت‌ها و جمعیت، پایداری کشاورزی، دامپروری، منابع آبی و انرژی) تأثیرگذار بوده‌اند. پس از امتیازبندی نهایی روستاها، در سال ۱۳۸۵ تعداد ۱۳ روستا در وضعیت نامطلوب (تأثیرپذیری خیلی زیاد)، ۳۷ روستا نسبتاً نامطلوب، ۲۲ روستا متوسط، ۱۰ روستا نسبتاً مطلوب و ۲ روستا (قولنجی و تیل) کاملاً مطلوب قرار داشتند.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که خشک شدن دریاچه ارومیه آثار منفی بر سکونتگاه‌های روستایی گذاشته و تعداد روستاهای با تأثیرپذیری بالا در سال ۱۳۹۵ نسبت به ۱۳۸۵ افزایش یافته است. این وضعیت نیازمند اقدامات فوری و جامع شامل مدیریت بهینه منابع آب، توسعه کشاورزی پایدار و برنامه‌های تاب‌آوری روستایی است.