fa ارزیابی راهبردی محیط زیستی برنامه آمایش استان قزوین سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">استان قزوین با چالش‌های محیط زیستی فزاینده‌ای نظیر آلودگی خاک، افت شدید سطح آب زیرزمینی، تخریب باغستان‌های سنتی، و پراکندگی ناموزون صنایع&nbsp; مواجه است که ضرورت ارزیابی راهبردی محیط زیستی (</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%">SEA</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">) برنامه آمایش سرزمین (تصویب ۱۳۹۹) را به عنوان مهم‌ترین سند هدایت توسعه اقتصادی و فضایی استان را برجسته می‌کند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر مبنای روش ارزیابی راهبردی محیط زیستی است که در ابتدا با مرور ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق، ۱۴ شاخص کلیدی&nbsp; را برای تحلیل ۱۰ راهبرد برنامه آمایش استان قزوین استخراج و پالایش نمود. سپس با بهره‌گیری از تکنیک تشکیل ماتریس اثرات (شدت، مستقیم/غیرمستقیم، کوتاه/بلندمدت، برگشت‌پذیر/ناپذیر و تجمعی) نشان داد که شش راهبرد کشاورزی، صنعت و معدن، سکونتگاهی، بازرگانی، گردشگری و حمل‌ونقل اثرات منفی قابل توجهی ایجاد می‌کنند؛ راهبردهای خدمات برتر و علم و فناوری ضمن اثرات مثبت کلی، در برخی ابعاد (به‌ویژه اثرات غیرمستقیم و بلندمدت) آسیب‌زا هستند. راهبردهای محیط زیستی و فرهنگی-اجتماعی بدون هیچ اثر منفی، تحلیل شده‌اند. تفسیر نتایج ارزیابی اثرات محیط زیستی برنامه آمایش استان قزوین، نشان می‌دهد که اثرات منفی این برنامه بر محیط زیست از اثرات مثبت آن بیشتر بوده و راهبردهای محیط زیستی و دیگر تمهیدات این برنامه، پاسخگوی آسیب‌های وارده نبوده‌اند. تحلیل حساسیت با سه سناریو، پایداری اولویت‌بندی جهت بازنگری سیاست‌های برنامه آمایش را تأیید کرد و نشان داد اجرای پیشنهادهای اصلاحی می‌تواند اثرات منفی را تا ۵۴ درصد کاهش دهد. راهبردهای اصلاحی پیشنهادی شامل کاهش آلودگی (نظارت مستمر، تصفیه فاضلاب، انرژی نوین)، مدیریت مصرف آب (قیمت‌گذاری پلکانی، فناوری بهینه) و حفاظت پوشش طبیعی (احیای باغستان‌ها) است که با چالش‌های بودجه، مقاومت ذی‌نفعان و هماهنگی بین‌سازمانی مواجه‌اند. </span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <p dir="auto">Qazvin Province is facing escalating environmental challenges, including soil contamination, severe depletion of groundwater tables, degradation of traditional orchards (Bāghistāns), and unbalanced industrial sprawl. These issues underscore the urgent need for a Strategic Environmental Assessment (SEA) of the Provincial Territorial Development Plan (approved in 2020), which serves as the primary strategic document guiding the province&rsquo;s economic and spatial development.</p> <p dir="auto">Employing a descriptive-analytical approach, the present study applies the SEA methodology. First, through a systematic review of the literature and prior research, 14 key environmental indicators were identified and refined. These indicators were then used to assess the ten core strategies of the Qazvin Provincial Territorial Development Plan. An effects matrix technique was utilized to evaluate impact characteristics (intensity, direct/indirect nature, short/long-term duration, reversibility/irreversibility, and cumulative effects).</p> <p dir="auto">Results reveal that six strategies&mdash;Agriculture, Industry and Mining, Settlement, Commerce, Tourism, and Transportation&mdash;generate significant negative environmental impacts. The High-Value Services and Science & Technology strategies, while generally positive, exhibit adverse indirect and long-term effects in certain dimensions. In contrast, the Environmental and Socio-Cultural strategies display no negative impacts.</p> <p dir="auto">Overall interpretation of the findings indicates that the plan&rsquo;s negative environmental effects outweigh its positive ones, and the mitigating measures embedded in the Environmental strategy are insufficient to offset the damage caused by other strategies. Sensitivity analysis across three scenarios confirmed the robustness of the impact prioritization for policy revision and demonstrated that implementation of the proposed corrective measures could reduce negative effects by up to 54%.</p> <p dir="auto">Recommended remedial strategies focus on pollution reduction (continuous monitoring, wastewater treatment, renewable energy adoption), water-demand management (tiered pricing, efficient technologies), and natural cover conservation (revival of traditional orchards). However, successful implementation will face challenges related to budgetary constraints, stakeholder resistance, and inter-organizational coordination.</p> توسعه پایدار منطقه‌ای، تبعات محیط زیستی، ارزیابی راهبردی محیط زیستی، برنامه آمایش استان قزوین Regional Sustainable Development, Environmental Impacts, Strategic Environmental Assessment, Spatial Plan of Qazvin Province 0 0 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-4567-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Mohammadzadeh Qazvin مریم محمدزاده قزوین 100319475328460019804 100319475328460019804 No University of Tehran دانشگاه تهران Mehrdad Rahmani مهرداد رحمانی rahmani13@ut.ac.ir 100319475328460019805 100319475328460019805 Yes University of Tehran دانشگاه تهران