Journal of Housing and Rural Environment

fa بررسی نقش ابعاد تاب‌آوری بر پایداری شهری در برابر مخاطرات طبیعی؛ مطالعه موردی: منطقه هشت شهرداری تهران Examining the role of resilience dimensions in urban sustainability against natural hazards; case study: district 8, Tehran municipality سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: امروزه شهرها سیستم‌های پیچیدهای هستند که توسط عوامل اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی هدایت می‌شوند؛ بنابراین ازآنجایی‌که هر شهر از سیستم‌های پیچیدهای تشکیل‌شده وقتی یکی از زیر سیستم‌هایشان تخریب یا در سازگاری با بحران‌ها دچار مشکل شود، بسیار آسیب‌پذیر خواهد شد. تاب‌آوری شهری، موجب تقویت پایداری شهری شده و به راهکارهای پایدار در فرآیند توسعه پایدار منجر میشود. تاب‌آوری شهری در راستای تقویت سیستم‌های شهری پایدار، عاملی حیاتی در دستیابی به آینده مطلوب است. تاب‌آوری به مفهوم مواجه با اختلافات، غافلگیری‌ها و تغییرات معرفی می‌شود؛ نقش ابعاد تاب‌آوری بر پایداری شهری در برابر مخاطرات طبیعی مسئله اصلی و قابل تأمل در این پژوهش است. روش تحقیق: منطقه هشت تهران با محله‌هایی قدیمی از شمال به بزرگراه رسالت، از شرق به منطقه 4 تهران و پارک جنگلی سرخه‌حصار، از جنوب به خیابان دماوند و از غرب به منطقه 7 محدودشده است. ساختار نامنظم بافت شهری، درصد بالای ساختمان‌های قدیمی و همچنین وجود آسیب‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی سبب گردیده تا موضوع تاب‌آوری شهری در این منطقه به‌عنوان یکی از اصلیترین مباحث در راستای دستیابی به پایداری شهری مطرح باشد. پژوهش حاضر کاربردی و روش انجام آن توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش، ساکنین منطقه هشت شهرداری تهران (425197 نفر) می‌باشند. حجم نمونه 383 نفر و روش نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی انتخاب گردید. برای تحلیل داده‌های پرسشنامه از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS از آزمون‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد بین ابعاد تاب‌آوری شهری و توسعه پایدار، رابطه معناداری وجود دارد و ابعاد اجتماعی، اقتصادی و نهادی به ترتیب با ضریب همبستگی برابر 0.662، 0.551 و 0.472 میباشند. نتایج تحلیل رگرسیون خطی بین متغیرها نیز گویای این واقعیت است که 57.5 درصد از واریانس متغیر پایداری شهری تحت تأثیر متغیر مستقل (ابعاد اجتماعی، اقتصادی و نهادی تاب‌آوری شهری) قابل تبیین و پیش‌بینی میباشد. نتیجه‌گیری: بنابراین می‌توان نتیجه گرفت تأکید بر ابعاد تاب‌آوری اجتماعی، اقتصادی و نهادی می‌تواند بر روند حرکت شهرها به سمت پایداری شهری مثبت و مفید باشد؛ بنابراین افزایش دانش، آگاهی، مهارت‌های ساکنین در راستای شناخت دقیق مفهوم تاب‌آوری و نقشی که این موضوع در دستیابی به توسعه پایدار دارد از اهمیت بسزایی برخوردار است.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: Contemporary cities are complex systems shaped by social, economic, and environmental factors. Since each city comprises intricate subsystems, any disruption or lack of adaptability in one subsystem during crises can render the entire city highly vulnerable. Urban resilience strengthens urban sustainability and fosters sustainable solutions within the framework of sustainable development. It is a vital factor in achieving a desirable future by reinforcing sustainable urban systems. Resilience is defined as the capacity to withstand and adapt to disruptions, surprises, and changes. This study focuses on the role of resilience dimensions in promoting urban sustainability against natural hazards. District 8 of Tehran, which includes several old neighborhoods, is bounded by Resalat Highway to the north, District 4 and Sorkheh Hesar Forest Park to the east, Damavand Street to the south, and District 7 to the west. The irregular urban fabric, high proportion of old buildings, and various social, economic, and environmental challenges make urban resilience a critical issue for sustainability in this area. Method: This applied study employs a descriptive-analytical approach. The statistical population consists of residents of Tehran’s District 8 (425,197 people). A sample of 383 individuals was selected through random sampling. Data analysis was conducted using SPSS and AMOS software, utilizing the Pearson correlation coefficient, multiple regression, and structural equation modeling (SEM). Results: The findings indicate a significant relationship between the dimensions of urban resilience and sustainable development. The social, economic, and institutional dimensions of resilience had correlation coefficients of 0.662, 0.551, and 0.472, respectively. Linear regression analysis showed that 57.5% of the variance in urban sustainability can be explained and predicted by these independent variables. Conclusions: It can be concluded that emphasizing the social, economic, and institutional dimensions of resilience can positively and effectively guide cities toward urban sustainability. Therefore, enhancing the knowledge, awareness, and skills of residents regarding the concept of resilience and its role in sustainable development is critically important.</div> تاب‌آوری شهری, توسعه پایدار, پایداری شهری, مخاطرات طبیعی, تهران. Urban Resilience, Sustainable Development, Urban Sustainability, Natural Hazards, Tehran. 69 80 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-4926-2&slc_lang=fa&sid=1 Negin Aali نگین عالی aalineg1382@gmail.com 100319475328460020587 100319475328460020587 Yes Department of Geography, Payame Noor University Tehran, Tehran, Iran. گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Loghman Sadeghi لقمان صادقی loghman.sadeghi@gmail.com 100319475328460020588 100319475328460020588 No Department of Urban Planning, Islamic Azad University, Tehran Branch, Tehran, Iran. گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران، تهران، ایران. Alborz Davoodi البرز داوودی alborzdavoodi@pnu.ac.ir 100319475328460020589 100319475328460020589 No Department of Architecture, Payame Noor University, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Alireza Karimi علیرضا کریمی alireza.karimi@gmail.com 100319475328460020590 100319475328460020590 No Head of District 2, Municipality of Region 1, Shiraz, Iran رئیس ناحیه دو شهرداری منطقه یک شیراز، شیراز، ایران. Elaheh Kherad ranjbar الهه خرد رنجبر elahekh66@gmail.com 100319475328460020591 100319475328460020591 No Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Tehran South Branch, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب، ایران. Parisa Gangali پریسا گنجعلی mehraein.220@gmail.com 100319475328460020592 100319475328460020592 No Department of Urban Planning and Restoration, Faculty of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran. گروه شهرسازی و مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران.