fa شناسایی اولویت‌های کوچک‏سازی مسکن به‌منظور بهبود کیفیت کالبدی محلات حاشیه‌نشین شهر مشهد محیط کالبدی محیط کالبدی پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify">در شهر مشهد 8 پهنه عمده و 42 محله حاشیه ‏نشین وجود دارد. براساس آمار سال 1385 این محلات  804000 نفر جمعیت و 6354 هکتار وسعت دارد که 33%  از جمعیت و 22%  از وسعت شهر مشهد را شامل می‌شود. ارزیابی شرایط کیفی مسکن در این محلات حکایت از وضعیت نامناسب آن دارد. این در حالی است که در بررسی تجربیات جهانی در خصوص ارتقای کالبدی محلات حاشیه‌نشین و بهبود شرایط کیفی و کمی مسکن، موضوع کوچک‌سازی مسکن اهمیت ویژه‏ای دارد. کوچک‌سازی مسکن عبارتست از فضایی که با حداقل امکانات، شرایط مناسب زیستی- سکونتی را جهت رشد مادی و معنوی ساکنان خود فراهم می‌سازد. منتهی موفقیت چنین رویکردی می‌بایست با توجه به شرایط اجتماعی، اقتصادی و طبیعی هر مکان انجام گیرد. با توجه به این مسئله در این مطالعه با هدف بررسی و اولویت‌بندی محلات حاشیه‌نشین شهر مشهد در خصوص کوچک‌سازی مسکن، ضمن تشکیل مدل مفهومی تحقیق، اقدام به انتخاب 14 شاخص از ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی و طبیعی محلات حاشیه ‏نشین شد. تعدد محلات و وسعت بالای آن، توجه به این اولویت‌بندی را ضرورت می‌بخشد. طی دهه‌های مختلف روش‌های گوناگونی به‌منظور شناسایی مناطق دارای ولویت مطرح شده‌اند. در این میان روش‌های مبتنی بر سیستم پشتیبانی فضایی چند معیاره (<span dir="LTR">MC-SDSS</span>) به‌دلیل تلفیق مدل‌های تشخیص چند معیاره و سیستم اطلاعات جغرافیایی دارای اهمیت ویژه‌ای می‌باشند که در این مطالعه مورد تأکید قرار گرفته است. بهره‌گیری از این روش به‌منظور شناسایی اولویت‌های کوچک‌سازی مسکن  در دو سطح دارای اهمیت است. اول: در سطح محلات و مقایسه و اولویت‌بندی آن‌ها و دوم؛ در سطح هر محله و اولویت‌بندی واحدهای مسکونی آن. این مطالعه به‌طور خاص به اولویت‌بندی محلات حاشیه‌نشین شهر مشهد می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‏دهد که محلات گلشهر، کوی شیخ حسن، بازه شیخ و شهرک شهید رجایی دارای اولویت‌های نخست کوچک‌سازی مسکن در شهر مشهد می‌باشند.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify"></p> <p dir="RTL" style="text-align: justify"></p> <p dir="RTL"></p> <p style="text-align: justify">An ‘Informal’ or ‘squater’ Settlement exists where housing has been created in an urban or peri-urban location without official approval. Informal settlements may contain a few dwellings or thousands of them, and are generally characterized by inadequate infrastructure, poor access to basic services, unsuitable environments, uncontrolled and unhealthy population densities, inadequate dwellings, poor access to health and education facilities and lack of effective administration by the municipality<span dir="RTL">.</span> In the urban system of Iran, informal settlements are one of the important issues. This is especially important in the large cities,an example of which can be found inthe city of Mashhad.</p> <p style="text-align: justify">This city is the second largest city in Iran, and has gone through a rapid physical and population growth in recent years.  Part of this growth has happened in the informal settlements around the city.  Studies show that Mashhad city currently has 42 informal settlements with a population of 804000 in 6354 hectares, which make uo 33% of the city’s population and 22% its total area. Theseneighborhoods have undesirable housing conditions.Furthermore, it is important to note the unfavorable economic conditions of the residents in these neighborhoods , and the low-income immigrants which shape part of its population.</p> <p style="text-align: justify">The international studies on informal settlement improvement indicate that the downsizing of the dwelling is an important step in this regard. Correspondingly, the downsizing of the dwelling is defined as providing the adequate space  with the application of a minimum of resources, which would ensure the physical and spiritual wellbeing within a satisfactory domestic environment.</p> <p style="text-align: justify"></p> <p style="text-align: justify">Success rate in this approach hinges on social, economic and natural conditions in different contexts. An important aim in this study was to identify the priorities in the downsizing process of the dwelling in informal settlements of Mashhad city.The research method in this study is descriptive and analytic. Primarily, the research team studied features of informal settlements, downsizing policies of the dwellings and their relevant criteria. Subsequently, features of informal settlement in Mashhad were identified. Natural indicators were obtained from spatial information layers and social and economic indicators of socio-economic databases in Mashhad.</p> <p style="text-align: justify"></p> <p style="text-align: justify">In the next phase of the research, ARC-GIS software was applied in order to establish a spatial database for the informal settlements. The 14 criteria were selected from the characteristics of these communities which include the social (population, household size, and ethnic diversity includingTurkish, Kurdish, Luri, Turkmen, and Arab), the economic (income and land price), and the  natural (topography, distance from the fault, and from the watercourse). Then, informal settlements were prioritized, using multiple criteria spatial decision of the supporting methods. This system is composed of spatial and multiple criteria software.</p> <p style="text-align: justify">Due to the large  population and vast area of  informal settlements in Mashhad city, it is important to take advantage of all the potentials to improve the quantity and quality of housing conditions. In this regard, the potentials of the private sector is one the factors worth noting.The results show that the downsizing process in informal settlements of Mashhad should be based on a categorized priority ranking among the squatters, and should be supported by pertinent supporting programs.</p> <p style="text-align: justify">In this regard, Golshahr, Sheikh Hassan, Baze Sheikh and Shahid Rajai should be considered as priorities for the downsizing programs.</p> <p style="text-align: justify"></p> اولویت‌بندی, حاشیه‏نشینی, سیستم پشتیبانی فضایی چند معیاره, شهر مشهد, کوچک‏سازی مسکن Informal Settlements, Multiple Criteria Spatial Decision Supporting System (MC-SDSS) , Mashhad city, Housing, Downsizing 107 123 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-1156-1&slc_lang=fa&sid=1 mostafa amirfakhriyan مصطفی امیرفخریان 10031947532846006205 10031947532846006205 Yes جهاددانشگاهی مشهد ابوالفضل مشکینی 10031947532846006206 10031947532846006206 No دانشگاه تربیت مدرس