Journal of Housing and Rural Environment

fa عدالت اجتماعی یا نوسازی: تأملی در اهداف تأسیس وزارت آبادانی و مسکن در سال ۱۳۴۲ Social Justice or Modernization: Reconsidering the Aims Behind the Establishment of Iran’s Ministry of Development and Housing in 1964 محیط کالبدی محیط کالبدی پژوهشي Research هدف: این مقاله به بررسی اهداف آشکار و پنهان تأسیس وزارت آبادانی و مسکن در سال ۱۳۴۲ می‌پردازد. مسئلۀ اصلی مقاله این است که در آستانۀ دهۀ ۱۳۴۰، مسکن چطور به موضوع تأسیس نهادی در سطح وزارتخانه بدل شد و این رخداد چه نسبتی با پروژۀ نوسازی حکومت داشت. برخلاف روایت‌هایی که بحران مسکن را عمدتاً پیامد ناخواستۀ انقلاب سفید، اصلاحات ارضی، و مهاجرت روستاییان به شهرها می‌دانند، مقاله می‌کوشد تبار صورت‌بندی این بحران را تا میانه دهۀ ۱۳۳۰ پی بگیرد، چگونگی تبدیل مسکن به مسئله‌ای ملی را توضیح دهد، نقش این صورت‌بندی را در توجیه تمرکز نهادی و گسترش بوروکراسی بررسی کند، و نسبت تأسیس وزارت آبادانی و مسکن را با مداخلۀ دولت در محیط مصنوع و پروژۀ گسترده‌تر نوسازی حکومت نشان دهد. روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل گفتمان انجام شده است. منابع اصلی پژوهش مجموعه‌ای متنوع از متون دست اول تاریخی از جمله روزنامه‌ها، مجلات عمومی و تخصصی، قوانین و اسناد رسمی، مذاکرات مجلس شورای ملی و مجلس سنا، صورت‌جلسات شورای اقتصاد، سخنان و نوشته‌های شاه، اظهارات دولتمردان، و مواضع مخالفان و منتقدان حکومت است. در این پژوهش، اغلب متونی مورد بررسی قرار گرفته‌اند که در فاصلۀ چند سال‌ پیش و پس از تأسیس وزارت آبادانی و مسکن پدید آمده‌اند، هرچند گاه برای شناخت ریشه‌ها یا پیامدها به متونی پیش از این محدودۀ زمانی نیز رجوع شده است. نتیجه‌گیری: مقاله نشان می‌دهد که وزارت آبادانی و مسکن در محل تلاقی دو گفتمان «عدالت اجتماعی» و «نوسازی» پدید آمد. گفتمان «عدالت اجتماعی» با صورت‌بندی مسکن به‌مثابه بحرانی عمومی، ضرورت مداخلۀ دولت در محیط مصنوع و بسط بوروکراسی را توجیه کرد. با این حال، مأموریت وزارتخانه را نمی‌توان صرفاً در تأمین مسکن خلاصه کرد. این نهاد بیش از آنکه پاسخی اداری به کمبود مسکن باشد، ابزاری برای پیشبرد پروژۀ «نوسازی» و دگرگون کردن سیمای کالبدی کشور بود. Objective: This article examines the explicit and implicit aims behind the establishment of Iran’s Ministry of Development and Housing in 1964. Its central question is how housing came to require an institution at the ministerial level in the early 1960s, and how this institutional change was connected to the state’s project of modernization. Against accounts that treat the housing crisis mainly as an unintended consequence of the White Revolution, land reform, and rural migration to cities, the article traces the formation of this crisis back to the mid-1950s. It explains how housing was constructed as a national problem, how this construction justified bureaucratic expansion and institutional centralization, and how the creation of the ministry expanded state intervention in the built environment. Method: The study adopts a discourse-analytical approach. It examines the establishment of the Ministry of Development and Housing not as a self-evident administrative response, but as an event made possible through specific ways of defining housing, social justice, state responsibility, and modernization. The primary sources include newspapers, general and specialized journals, laws and official documents, debates in the Iranian Parliament and the Senate, minutes of the Economic Council, speeches and writings of the Shah, statements by state officials, and the positions of the regime’s opponents and critics. The article mainly studies texts produced in the years immediately before and after the ministry’s establishment, while also referring to earlier or later materials when needed to clarify its roots or consequences. Conclusions: The article argues that the Ministry of Development and Housing emerged at the intersection of two discourses: social justice and modernization. The discourse of social justice framed housing as a public crisis and, by doing so, legitimized the expansion of state intervention in the built environment and the growth of bureaucracy. Yet the ministry’s mission cannot be reduced to housing provision. More than an administrative response to housing shortage, it became an instrument for advancing modernization and reshaping the country's built environment.   انقلاب سفید, مسکن, نوسازی, وزارت آبادانی و مسکن housing, Ministry of Development and Housing, modernization, White Revolution 0 0 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5789-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyyedeh Mitra Hashemi سیده میترا هاشمی hashemii.mitra@gmail.com 100319475328460020585 100319475328460020585 No Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی Zahra Ahari زهرا اهری Z_Ahari@sbu.ac.ir 100319475328460020586 100319475328460020586 Yes Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی