Journal of Housing and Rural Environment

fa ارزیابی آینده آثار توسعه گردشگری بر پایداری محیطی در روستاهای منطقه کلیبر Assessing the future impacts of tourism development on environmental sustainability in the villages of the Kalibar region سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: توسعه گردشگری در روستاهای منطقه کلیبر، علی‌رغم فرصت‌زایی اقتصادی، پیامدهای پیچیده‌ای بر پایداری محیطی دارد که ارزیابی آینده‌نگرانه آن ضروری است. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل عدم قطعیت‌های کلیدی مؤثر بر آینده پایداری محیطی در روستاهای مقصد گردشگری منطقه کلیبر انجام شد. روش پژوهش: این تحقیق با رویکرد کیفی و به لحاظ هدف، کاربردی است. گردآوری داده‌ها از‌طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۸ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی مرتبط با گردشگری و محیط‌زیست منطقه صورت پذیرفت. نمونه‌گیری هدفمند تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه ۲۵ حاصل شد و برای تأیید تا ۲۸ مصاحبه ادامه یافت. جهت تحلیل داده‌ها و شناسایی پیشران‌های اثرگذار بر آینده پایداری محیطی از نرم‌افزار آینده‌پژوهی میک‌مک استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که مؤلفه‌های «سیاست‌گذاری و مدیریت»، «مشارکت جامعه محلی» و «اقتصاد سبز و فناوری» به ترتیب با مجموع تأثیرگذاری ۱۱۰، ۸۳ و ۷۷، مهم‌ترین پیشران‌های مؤثر بر آینده پایداری محیطی در منطقه کلیبر هستند. در مقابل، مؤلفه «منابع طبیعی و اکوسیستم» با تأثیرگذاری ۳۹ و تأثیرپذیری ۱۱۸، آسیب‌پذیرترین عنصر سیستم شناسایی شد. درصد پرشدگی ماتریس (۹۰/۲۳) نیز بیانگر پیچیدگی و ناپایداری بالای سیستم گردشگری در منطقه است. مهم‌ترین پیشران‌های کلیدی شناسایی‌شده به ترتیب عبارت‌اند از: برنامه‌ریزی بلندمدت، سیاست‌گذاری سبز، مدیریت تطبیقی و به‌کارگیری اقتصاد سبز. تحلیل روابط غیرمستقیم نشان می‌دهد که مؤلفه به‌کارگیری اقتصاد سبز با نفوذ پنهان خود، جایگزین همکاری در مدیریت گردشگری در میان پیشران‌های اصلی می‌شود. نتیجه‌گیری: تحقق پایداری محیطی در گرو اتخاذ رویکردهای آینده‌نگرانه همچون برنامه‌ریزی بلندمدت، سیاست‌گذاری سبز، مدیریت تطبیقی، مشارکت جامعه محلی و توسعه اقتصاد سبز است. اقدامات عملیاتی پیشنهادی شامل تدوین سند چشم‌انداز ۲۰ ساله گردشگری، پهنه‌بندی بر اساس ظرفیت تحمل محیطی، تشکیل شورای توسعه روستایی، راه‌اندازی سامانه پایش آنلاین زیست‌محیطی و تدوین سناریوهای مدیریت تطبیقی برای سه دهه آینده است. این پژوهش با رویکرد آینده‌پژوهی و تحلیل هم‌زمان آثار مستقیم و غیرمستقیم، نوآوری خود را در مقایسه با مطالعات پیشین نشان داده است.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective: Tourism development in the villages of the Kalibar region, despite creating economic opportunities, has complex consequences for environmental sustainability, necessitating a forward-looking assessment. This study identifies and analyzes the key uncertainties shaping the future of environmental sustainability in the tourism destination villages of the Kalibar region. Method: This research adopts a qualitative approach and is purposively applied. Data were collected through semi-structured interviews with 28 academic and executive experts related to tourism and the environment in the region. Purposive sampling continued until theoretical saturation was achieved; saturation was reached at the 25th interview and continued through 28 interviews for confirmation. The MicMac futures studies software was used to analyze the data and identify the drivers influencing the future of environmental sustainability Results: The research findings showed that the components of "Policy-making and Management," "Local Community Participation," and "Green Economy and Technology," with total influence scores of 110, 83, and 77 respectively, are the most important drivers affecting the future of environmental sustainability in the Kalibar region. In contrast, the "Natural Resources and Ecosystem" component, with an influence score of 39 and a dependence score of 118, was identified as the most vulnerable element of the system. The matrix fill rate (23.90%) also indicates the tourism system's high complexity and instability in the region. The most important key drivers identified are, in order: long-term planning, green policy-making, adaptive management, and application of the green economy. The analysis of indirect relationships shows that the green economy component, with its hidden influence, replaces cooperation in tourism management among the main drivers. Conclusions: Achieving environmental sustainability depends on adopting forward-looking approaches such as long-term planning, green policy-making, adaptive management, local community participation, and green economy development. The proposed operational measures include developing a 20-year tourism vision document, zoning based on environmental carrying capacity, forming a rural development council, launching an online environmental monitoring system, and developing adaptive management scenarios for the next three decades. This research, with its futures approach and simultaneous analysis of direct and indirect effects, shows innovation compared with previous studies.</div> توسعه گردشگری, پایداری محیطی, روستا, منطقه کلیبر, نرم‌افزار میک‌مک. Tourism Development, Environmental Sustainability, Village, Kalibar Region, MicMac Software. 49 66 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-1762-3&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Haghlesan مسعود حق لسان ma.haghlesan@iau.ac.ir 100319475328460021013 100319475328460021013 Yes Department of Architecture and Urban Planning, Ilk.C., Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran. گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران.