Journal of Housing and Rural Environment

fa تحلیل علل الحاق سکونتگاه‌های پیراشهری به کلانشهرها؛ مطالعه موردی: کلانشهر مشهد Analysis of the causes of the annexation of peri-urban settlements to metropolises; case study: Mashhad metropolis سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: الحاق شهری یکی از پدیده‌های گسترش‌یافته در کشورهای درحال‌توسعه ازجمله ایران است که براثر توسعه افقی کلان‌شهرها و رویارویی سیستم‌های شهر و پیرامون بروز می‌یابد؛ به‌طوری‌که سکونتگاه‌های پیراشهری به‌تدریج ویژگی‌های شهری پیدا کرده و در آن الحاق می‌شوند. در این فرایند، گونه‌های متنوعی از سکونتگاه‌های پیرامون کلان‌شهرها ظهور یافته‌اند که دارای خصوصیات زمینه‌ای متفاوتی هستند و این ویژگی‌ها در میزان الحاق سکونتگاه‌های پیراشهری به کلان‌شهرها نیز تأثیر قابل‌توجهی دارند؛ به‌نحوی‌که اولین گام در واکاوی الحاق سکونتگاه‌های پیرامون کلان‌شهرها شناسایی انواع عرصه‌های پیراشهری از‌طریق گونه‌شناسی آن‌ها به‌عنوان روشی نظام‌مند برای تحلیل عمیق انواع گونه‌های شکل‌گرفته و عدم برخورد عام با سکونتگاه‌های پیراشهری است. ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر، تبیین الحاق انواع گونه‌های سکونتگاه‌های پیراشهری به کلان‌شهرها -به‌طور خاص مشهد- برای یافتن چرایی و چگونگی وقوع آن است. روش پژوهش: روش تحقیق در مرحله گونه‌شناسی سکونتگاه‌های پیرامون کلان‌شهر مشهد، کمی و بر مبنای سه عامل ساخت محور، جامعه‌محور و طبیعت‌محور از‌طریق تحلیل خوشه‌ای (K-Means) و در گام دوم به‌صورت کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی است. یافته‌ها: سکونتگاه‌های پیرامون کلان‌شهر مشهد به سه گونه شهری (دارای ویژگی‌های غالب شهری)، شهری-روستایی (دارای ویژگی‌های هم‌زمان شهری و روستایی) و روستایی (دارای ویژگی‌های غالب روستایی) طبقه‌بندی گردیدند. همچنین نتایج مطالعه حاضر بیانگر آن است که بر اساس موقعیت و چگونگی ارتباط متقابل تراکم جمعیتی و ساختمانی و مساحت سکونتگاه پیراشهری نسبت به شهر، نوع رابطه شهر و پیرامون و نیز نحوه توسعه سکونتگاه پیراشهری، میزان الحاق سکونتگاه‌های پیراشهری به کلان‌شهرها متفاوت است. نتیجه‌گیری: بر اساس آنچه در این مطالعه تشریح شد، می‌توان این‌طور استنتاج کرد که الحاق انواع سکونتگاه‌های پیراشهری به کلان‌شهرها با‌توجه‌به رویکرد برخورد با آن‌ها بر اساس دو عامل اصلی موقعیت سکونتگاه پیراشهری نسبت به شهر مجاور و نوع استحاله سکونتگاه‌های پیراشهری قابل تبیین و تحلیل است. این پژوهش ضرورت تهیه و تدوین طرح‌های خاص سکونتگاه‌های پیراشهری بر مبنای نگرشی جدید و مبتنی بر ویژگی‌های ترکیبی شهری و روستایی را بیش‌ازپیش آشکار می‌نماید. از سه گونه استخراج‌شده در تحقیق حاضر، فقط گونه اول به علت واقع شدن در شهر کنونی در قالب طرح‌های شهری می‌گنجد و گونه‌های دوم و سوم نیازمند برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای ویژه در سطوح خرد و کلان هستند.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective:Urban annexation is a widespread phenomenon in developing countries, including Iran, which occurs as a result of the horizontal expansion of metropolises and the confrontation of city and suburban systems; in such a way that peri-urban settlements gradually acquire urban characteristics and are annexed to them. In this process, various types of settlements around metropolises have emerged, which have different contextual characteristics, and these characteristics also have a significant impact on the extent of annexation of peri-urban settlements to metropolises; in such a way that the first step in analyzing the annexation of settlements around metropolises is to identify the types of peri-urban areas through their typology as a systematic method for in-depth analysis of the types formed and the general lack of contact with peri-urban settlements. Therefore, the aim of the present study is to explain the annexation of various types of peri-urban settlements to metropolises - specifically Mashhad - to find out why and how it occurs. Method: The research method in the typology stage of settlements around the Mashhad metropolis is quantitative and based on three factors: structure-oriented, community-oriented, and nature-oriented through cluster analysis (K-Means), and in the second step, it is qualitative with a descriptive-analytical approach and based on documentary, library studies, and field surveys. Results: Settlements around the Mashhad metropolis were classified into three types: urban (with predominantly urban characteristics), urban-rural (with simultaneously urban and rural characteristics), and rural (with predominantly rural characteristics). The results of the present study also indicate that the degree of integration of peri-urban settlements into metropolises varies based on the location and the relationship between population and building density and the area of the peri-urban settlement relative to the city, the type of relationship between the city and the periphery, and the way in which the peri-urban settlement is developed. Conclusions: Based on what was explained in this study, it can be concluded that the incorporation of various types of peri-urban settlements into metropolises can be explained and analyzed based on the approach to dealing with them based on two main factors: the location of the peri-urban settlement relative to the neighboring city and the type of transformation of the peri-urban settlements. This research reveals more than ever the necessity of preparing and formulating specific plans for peri-urban settlements based on a new approach and based on combined urban and rural characteristics. Of the three types extracted in the present study, only the first type fits into the framework of urban plans due to its location in the current city, and the second and third types require special urban and regional planning at the micro and macro levels.</div> الحاق شهری, سکونتگاه پیراشهری, گونه‌شناسی, کلانشهر مشهد. Urban Annexation, Peri-Urban Settlement, Typology, Mashhad Metropolis. 67 84 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5727-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeed Tavakkoli سعید توکلی saeedtavakkoli@ut.ac.ir 100319475328460021014 100319475328460021014 No Department of Urban Planning, Faculty of Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Esfandiar Zebardast اسفندیار زبردست zebardst@ut.ac.ir 100319475328460021015 100319475328460021015 Yes Department of Urban Planning, Faculty of Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Mohammad Mehdi Azizi محمد مهدی عزیزی mmazizi@ut.ac.ir 100319475328460021016 100319475328460021016 No Department of Urban Planning, Faculty of Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.