Journal of Housing and Rural Environment

fa بررسی راهبردهای معماری-اقتصادی فضاهای کسب‌وکار روستایی از دیدگاه خبرگان (تحلیل عاملی Q مرتبه اول و دوم) Analysis of architectural-economic strategies for rural business spaces from the view of experts (1st and 2nd order Q factor analysis) سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: معماری، اقتصاد و کسب‌وکار عمیقاً درهم‌تنیده شده‌اند. معماری فقط طراحی و ساخت‌وساز نیست بلکه یک فعالیت اقتصادی است که بر شرایط اقتصادی گسترده‌تر واکنش متقابل دارد. تحولات مهم اقتصادی تأثیراتی بر فضاهای کسب‌وکار روستایی داشتند. اصلاحات ارضی باعث کاهش بزرگ مالک‌ها، افزایش تعداد خرد مالک‌ها و خرد زمین‌ها، افزایش تعداد بناها شد و بستر گسترش کالبدی روستا در قالب طرح هادی را فراهم آورد. طرح هادی در ابتدا کاملاً مثبت ارزیابی می‌شد اما به‌مرورزمان و درنهایت از بعد کالبدی مناسب و از بعد اقتصادی و اشتغال‌زایی نامناسب ارزیابی شد. در دهه اخیر، حرکت‌های مختلف اقتصادی توسعه روستا شکل گرفت که جامع‌ترین آن، الگوی اشتغال پایدار منظومه روستایی است که این طرح نیز تاکنون اثر فراگیری در پیشرفت روستاها نداشته است. این پژوهش تلاشی در ارتباط بین طرح هادی و اشتغال پایدار با این فرض است که توسعه فضاهای کسب‌وکار می‌تواند منجر به رونق اقتصادی روستا شود. سؤال این است که دسته‌بندی خبرگانی در این زمینه چیست؟ روش پژوهش: این پژوهش با استفاده از روش دلفی و نمونه‌گیری گلوله برفی غیرتصادفی و اساتید دانشگاه‌های علم و صنعت ایران، تهران، شهید بهشتی، خوارزمی در رشته‌های توسعه روستایی و/یا معماری، شهرسازی با حجم نمونه 27 نفر انجام شد. ابزار اندازه‌گیری جدول هدف- محتوا و پرسش‌نامه بود. پس از تأیید جدول تحلیل عاملQ  روی داده‌ها انجام و نتایج استخراج گردید. کفایت داده‌ها از‌طریق آزمون K.M.O و کرویت بارتلت سنجیده و مقدار آن 668/0 شد که برای کفایت نمونه مناسب است. یافته‌ها: نتایج نشان داد اساتید در خصوص معماری کسب‌وکار روستایی سه دیدگاه اصلی دارند که شامل «تجهیز-توسعه بهداشتی، اقتصادی فضای کشاورزی دامداری» با پوشش 83/25 درصد، «مسکن مزرعه معیشتی گردشگری» با پوشش 1/19 درصد و «دکوراسیون یا احداث فروشگاه محصولات بومی روستا» با پوشش 96/15 درصد از جامعه خبرگانی است. نتیجه‌گیری: انتظار می‌رود پژوهش در سطح وسیعی از روستاهای کوهستانی شمال ایران (مازندران) قابل‌استفاده باشد ولی پیشنهاد می‌شود این پژوهش در سایر طرح‌های اشتغال پایدار منظومه (گچساران، زنجان، میامی و ...) نیز تکرار شود.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: Architecture, economy, and business are deeply intertwined. Architecture is not limited to design and construction but is an economic activity that interacts reciprocally with broader economic conditions. Major economic transformations have influenced rural business spaces. Land reform led to a reduction in large landowners, an increase in small landholdings and land fragmentation, and a rise in the number of buildings, providing the basis for the physical expansion of villages through the Hadi Plan. Although the Hadi Plan was initially evaluated positively, over time it was assessed as physically appropriate but economically and employment-wise ineffective. In the past decade, various rural economic development initiatives have emerged, the most comprehensive of which is the Sustainable Rural Network Employment Model; however, this model has not yet produced widespread impacts on rural development. This study examines the relationship between the Hadi Plan and sustainable employment, based on the assumption that the development of business spaces can lead to rural economic revitalization. The research question addresses the classification of expert perspectives in this field. Method: This study employed the Delphi method using non-probability snowball sampling. The participants were faculty members from Iran University of Science and Technology, University of Tehran, Shahid Beheshti University, and Kharazmi University in the fields of rural development and/or architecture and urban planning, with a sample size of 27 experts. Data collection tools included an objective–content matrix and a questionnaire. After validating the matrix, Q-factor analysis was conducted to extract the results. Data adequacy was assessed using the KMO test and Bartlett’s test of sphericity, yielding a KMO value of 0.668, which indicates acceptable sampling adequacy. Results: The results show that experts’ views on rural business architecture converge around three dominant perspectives: equipment and hygienic–economic development of agricultural and livestock spaces, accounting for 25.83% of the expert community; subsistence farm housing with a tourism-oriented livelihood approach, accounting for 19.10%; and decoration or construction of retail spaces for local rural products, representing 15.96% of expert viewpoints. Conclusions: The findings are expected to be applicable to a wide range of mountainous villages in northern Iran, particularly in Mazandaran Province. However, it is recommended that this study be replicated within other sustainable rural employment network projects, such as those in Gachsaran, Zanjan, and Miami, to enhance the robustness and generalizability of the results.  </div> راهبرد اقتصادی, فضای کشت و پرورش (جاندار), فضای فروش و گردشگری, معماری کسب‌وکار روستایی, تحلیل عاملی مرتبه اول و دوم Q. Economic strategy, Rearing house, Sales & tourism space, Rural business architecture, 1st and 2nd order Q factor analysis. 115 126 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5552-2&slc_lang=fa&sid=1 Morteza Maleki Charkovani مرتضی ملکی چرکوانی taha1400co@gmail.com 100319475328460020526 0009-0000-3049-5620 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. Farhang Mozafar فرهنگ مظفر Mozaffar.farhang@gmail.com 100319475328460020527 100319475328460020527 Yes Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. Mohammad Ali Khan Mohammadi محمد علی خان محمدی Khanmohammadi@iust.ac.ir 100319475328460020528 100319475328460020528 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran. گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران. Bahram Saleh Sedghpour بهرام صالح صدق پور Sedghpour@sru.ac.ir 100319475328460020529 100319475328460020529 No Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran. گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.