Journal of Housing and Rural Environment

fa تبیین شاخص های کالبدی محیط زندگی بر سلامت روان سالمندان در شیراز Exploring the Impact of Physical Environmental Indicators on the Mental Health of the Elderly in Shiraz عمران و شهرسازی عمران و شهرسازی پژوهشي Research هدف: با روند رو به رشد جمعیت سالمندان در جوامع شهری و پیامدهای جسمی و روانی ناشی از فرآیند پیری، توجه به کیفیت زندگی این قشر آسیب‌پذیر بیش از پیش اهمیت یافته است. در این میان، محیط‌های فیزیکی زندگی سالمندان، به‌ویژه در مراکز نگهداری، می‌توانند نقش مؤثری در ارتقاء سلامت روان آنان ایفا کنند. طراحی مناسب فضاهای زندگی سالمندان نه‌تنها پاسخگوی نیازهای جسمی آن‌هاست، بلکه عاملی تأثیرگذار بر احساس امنیت، آرامش، تعامل اجتماعی و نشاط روانی نیز محسوب می‌شود.علی‌رغم انجام مطالعات متعدد در این زمینه، اغلب پژوهش‌ها به‌صورت تک‌بعدی و مجزا به موضوع پرداخته‌اند و بررسی جامع و هم‌زمان تأثیر مؤلفه‌های کالبدی بر سلامت روان سالمندان را نادیده گرفته‌اند. همچنین بیشتر این مطالعات بر محیط‌های عمومی یا مسکونی تمرکز داشته و کمتر به طراحی فضاهای ویژه سالمندان، نظیر مراکز نگهداری، توجه کرده‌اند. بنابراین، خلأ یک الگوی تحلیلی جامع که بتواند اثرگذاری شاخص‌های کالبدی محیط را بر سلامت روان در چنین فضاهایی تبیین کند، محسوس است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل رابطه میان شاخص‌های کالبدی محیط زندگی و سلامت روان سالمندان ساکن در مراکز نگهداری سالمندان شهر شیراز انجام شده است. روش پژوهش: این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کمی انجام شده است. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرم‌افزار Smart PLS بهره گرفته شد. داده‌های موردنیاز از طریق توزیع و تکمیل ۶۰ پرسشنامه توسط سالمندان ساکن در مراکز نگهداری جمع‌آوری گردید. یافته‌ها: نتایج تحلیل‌ها نشان داد که شاخص‌هایی نظیر طراحی فضاهای تعامل‌پذیر و تفریحی، بهره‌گیری از فضای سبز و عناصر طبیعی، استفاده از رنگ‌های مناسب، کیفیت نورپردازی و طراحی ارگونومیک فضا بیشترین تأثیر را بر ارتقاء سلامت روان سالمندان دارند. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش بر اهمیت توجه به مؤلفه‌های کالبدی در طراحی محیط زندگی سالمندان تأکید دارد. بهبود این شاخص‌ها می‌تواند نقش بسزایی در ارتقاء سلامت روانی و کیفیت زندگی سالمندان ساکن در مراکز نگهداری ایفا کند. Objective: With the growing elderly population in urban communities and the physical and psychological consequences of aging, there is an increasing need to enhance the quality of life for this vulnerable group. Among the factors influencing elderly well-being, the physical environment—particularly within nursing homes—plays a significant role in shaping mental health outcomes. While many studies have explored the relationship between the environment and elderly well-being, they often address isolated components and fail to provide a holistic perspective. Moreover, most research focuses on public or residential environments, overlooking the specific needs of elderly care facilities. The objective of this study is to explain and analyze the relationship between physical environmental indicators and the mental health of elderly residents in nursing homes in Shiraz, aiming to fill the gap in developing a comprehensive analytical model for such settings. Method: This research is applied in nature and follows a quantitative approach. Data collection was conducted using a structured questionnaire, completed by 60 elderly residents of nursing homes in Shiraz. To examine the relationships between the identified variables, the study utilized Structural Equation Modeling (SEM), and data analysis was performed using Smart PLS software. Results: The findings indicate that certain physical environmental factors have a significant impact on improving the mental health of elderly individuals. Specifically, the design of interactive and recreational spaces, incorporation of green areas and natural elements, the use of appropriate color schemes, high-quality lighting, and ergonomic spatial design were identified as the most influential components. These indicators contribute to enhancing feelings of safety, comfort, social engagement, and overall psychological well-being among the elderly. Conclusions: The results underscore the importance of integrating physical design considerations into the planning and development of elderly care environments. Improving these physical factors can lead to better mental health outcomes and a higher quality of life for elderly individuals residing in nursing homes. This research highlights the need for a comprehensive and user-centered approach to environmental design in aging-friendly urban and institutional settings. عوامل کالبدی محیط زندگی, سلامت روان, روش معادلات ساختاری, مراکز نگهداری سالمندان شیراز Physical Environmental Factors, Mental Health, Structural Equation Modeling (SEM), Elderly Care Centers, Shiraz, 0 0 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5698-1&slc_lang=fa&sid=1 Hossein khosravi حسین خسروی h.khosravi@art.ac.ir 100319475328460019401 100319475328460019401 Yes University of Art دانشگاه هنر ایران Maryam Farahani مریم فراهانی m.farahani@art.ac.ir 100319475328460019402 100319475328460019402 No University of Art دانشگاه هنر ایران