Journal of Housing and Rural Environment

fa تأثیر تنگناهای ژئومورفولوژیکی زمین‌لغزش اندیکا بر سکونتگاه روستایی؛ مطالعه موردی: روستای چزی علیا شهرستان اندیکا The impact of geomorphological constraints of the indika landslide on rural settlements; case study: Chezi-ye Olya village, Andika county محیط کالبدی محیط کالبدی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: سکونتگاه‌های روستایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اشکال استقرار جمعیت، در بسیاری از مناطق کوهستانی کشور تحت تأثیر مستقیم شرایط زمین‌شناسی، ژئومورفولوژیکی، هیدرولوژیکی و تکتونیکی قرار دارند. قرارگیری سکونتگاه‌ها در دامنه‌های پرشیب، پهنه‌های لغزشی و مجاورت گسل‌های فعال می‌تواند آسیب‌پذیری آنها را در برابر مخاطرات طبیعی افزایش داده و محدودیت‌های قابل‌توجهی را برای توسعه کالبدی و ایمنی جمعیت ایجاد کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی موقعیت استقرار بافت کالبدی روستای چزی علیا در شهرستان اندیکا و شناسایی مخاطرات ژئومورفولوژیکی مؤثر بر ایمنی و توسعه آتی این سکونتگاه انجام شده است. روش پژوهش: توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌ها با استفاده از مطالعات اسنادی، بررسی ویژگی‌های محیطی و مشاهدات و برداشت‌های صحرایی از وضعیت زمین‌شناسی، ژئومورفولوژیکی و مخاطرات موجود در محدوده روستا مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بافت کالبدی روستای چزی علیا در محدوده‌ای کوهستانی و بر روی مصالح و نهشته‌های مربوط به یک زمین‌لغزش قدیمی استقرار یافته است. وجود دامنه‌های پرشیب، پرتگاه‌ها و دیواره‌های سنگی، دره‌های عمیق و تنگ، زمین‌لغزش فعال و پدیده سنگ‌افتان، از مهم‌ترین مخاطرات و محدودیت‌های طبیعی محدوده به شمار می‌روند. همچنین، نزدیکی روستا به گسل فعال اندیکا و قرارگیری آن بر روی مصالح زمین‌لغزشی، شرایط نامناسب ژئوتکنیکی را تشدید کرده و ظرفیت توسعه کالبدی ایمن روستا را محدود می‌کند. بررسی‌های میدانی همچنین نشان داد که در بخش‌هایی از محدوده روستا، وجود قطعات سنگی نابرجا و شرایط ناپایدار دامنه‌ای، تهدیدی بالقوه برای سکونت و فعالیت‌های انسانی محسوب می‌شود. نتیجه‌گیری: بر این اساس، ادامه توسعه کالبدی روستا بدون توجه به محدودیت‌های ژئومورفولوژیکی و زمین‌شناختی می‌تواند موجب افزایش آسیب‌پذیری در برابر زمین‌لغزش و زمین‌لرزه شود. بنابراین، ایمن‌سازی روستا، تهیه نقشه پهنه‌های مجاز و غیرمجاز ساخت‌وساز، مدیریت آب‌های سطحی، پرهیز از توسعه در پهنه‌های ناپایدار و لحاظ‌کردن نتایج مطالعات مخاطرات طبیعی در طرح هادی روستا ضروری است. اتخاذ این رویکرد می‌تواند ضمن کاهش خطرات ناشی از زمین‌لغزش و سایر مخاطرات طبیعی، زمینه را برای هدایت توسعه آتی روستا به سمت پهنه‌های ایمن‌تر فراهم سازد.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective: Rural settlements, as one of the major forms of human settlement, are directly influenced by geological, geomorphological, hydrological, and tectonic conditions in many mountainous regions of the country. The location of settlements on steep slopes, landslide-prone areas, and in proximity to active faults can increase their vulnerability to natural hazards and impose significant constraints on physical development and population safety. This study aims to investigate the location of the physical fabric of Chezi Olya Village in Andika County and identify the geomorphological hazards affecting the safety and future development of the settlement. Method: This study employed a descriptive–analytical approach. Data were collected and examined through documentary studies, assessment of environmental characteristics, and field observations and surveys of the geological and geomorphological conditions and existing hazards within the village area. Results: The results showed that the physical fabric of Chezi Olya Village is located in a mountainous area and has developed on materials and deposits associated with an ancient landslide. Steep slopes, cliffs and rock walls, deep and narrow valleys, an active landslide, and rockfall are among the major natural hazards and constraints in the area. In addition, the village's proximity to the active Andika Fault and its location on landslide deposits exacerbate unfavorable geotechnical conditions and limit the potential for safe physical development. Field investigations also showed that, in some parts of the village, the presence of detached rock blocks and unstable slope conditions poses a potential threat to settlement and human activities. Conclusions: Accordingly, continued physical development of the village without considering geomorphological and geological constraints may increase its vulnerability to landslides and earthquakes. Therefore, securing the settlement, preparing maps of areas suitable and unsuitable for construction, managing surface water, avoiding development in unstable areas, and incorporating the findings of natural-hazard assessments into the village guiding plan are essential. Adopting this approach can reduce the risks associated with landslides and other natural hazards while providing a basis for directing the future development of the village toward safer areas.</div> چزی علیا, اندیکا, زمین‌لغزش, آسیب‌پذیری, سکونتگاه روستایی. Chezi Olya, Andika, landslide, vulnerability, rural settlement. 121 134 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-4506-5&slc_lang=fa&sid=1 Saeedmohammad Sabouri سعیدمحمد صبوری saeedsabouri@yahoo.com 100319475328460021023 0009-0006-1578-951X Yes Department of Geological Hazards Research, Research Institute of Natural Disasters, Tehran, Iran. گروه پژوهشی مخاطرات زمین‌شناختی، مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، تهران، ایران. Seyed Amirhossein Garakani سیدامیرحسین گرکانی garakani@pardisiau.ac.ir 100319475328460021024 0009-0000-9868-1585 No Islamic Azad University, Tehran, Iran. واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Ali Akbar Sarmadi Syfi علی اکبر سرمدی سیفی sarmadi232003@yahoo.com 100319475328460021025 100319475328460021025 No Department of Rural Development, Research Institute of Natural Disasters, Tehran, Iran. گروه توسعه روستایی، مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، تهران، ایران.