Journal of Housing and Rural Environment

fa مدل‌سازی و ارائه الگویی جهت بررسی چالش‌های سازمان‌های امداد و نجات در مواقع پیش و پس از وقوع بحران Modeling and providing a model to examine the challenges of relief organizations before and after a crisis تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: با توسعه روزافزون جوامع انسانی و افزایش سطح در معرض قرار گیری افراد و افزایش آسیب پذیری آنها در برابر سوانح و همچنین فوریت پاسخگویی مناسب به جامعه متأثر از سانحه، نیاز برنامه ریزی جهت مدیریت کارآمد سوانح به شدت احساس می شود. اصطلاح مدل و الگوی امدادرسانی برای توصیف روابط و تعاملات بین بازیگران مختلف فعال در محیط امدادی استفاده می‌شود. این پژوهش با هدف مدل‌سازی و ارائه الگویی جامع برای شناسایی و تحلیل چالش‌های سازمان‌های امداد و نجات در مراحل پیش و پس از بحران در شهر سمنان انجام شده است. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و توسعه‌ای بوده و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری شامل 150 نفر از مدیران، کارشناسان و نیروهای فعال امدادرسانی در منطقه مورد مطالعه است. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه‌ای مبتنی بر شاخص‌های استخراج‌شده از ادبیات نظری بوده که روایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن از‌طریق ضریب آلفای کرونباخ تأیید شده است. برای تحلیل داده‌ها، از ترکیب روش تحلیل شبکه‌ای فازی (FANP) و تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره WASPAS استفاده شده است. یافته‌ها: نتایج نشان داد که از میان 12 معیار اصلی شناسایی‌شده، همگی دارای اوزانی معنادار و مثبت بوده‌اند. پنج چالش اصلی با بیشترین وزن عبارت‌اند از: برنامه‌ریزی (56/0)، مسائل لجستیکی و ارتباطی (546/0)، چالش‌های اقلیمی و زیست‌محیطی (542/0)، چالش نارسایی‌های سیاست‌ گذاری و حکمرانی (51/0)، و ظرفیت‌های محلی و توان تاب‌آوری (503/0). لذا می‌توان گفت الگوی امدادرسانی سازمانی پیش و پس از وقوع بحران در منطقه مورد مطالعه با چالش های مذکور به ترتیب وزنشان ارتباط معناداری دارد. این چالش‌ها در الگو و مدل امدادرسانی سازمان‌های امداد و نجات بر ساختار و عملکرد زنجیره‌های امدادی و در نتیجه نوع و سطح مکانیسم‌های هماهنگی قابل‌اجرا در شهر سمنان بیشترین تأثیر گذاری را دارند. نتیجه‌گیری: ترکیب FANP و WASPAS مدلی جامع برای تحلیل چالش‌های امداد و نجات ارائه داد که برنامه‌ریزی را به عنوان اولویت اصلی برجسته می‌کند و بر هماهنگی، تاب‌آوری محلی و سیاست‌گذاری تأکید دارد. این الگو با کاربرد در سمنان، قابلیت تعمیم به سایر شهرها را با تطبیق محلی داراست و پیشنهاد می‌شود سازمان‌های امدادی، کارگروه‌های تخصصی برای اجرای آزمایشی آن تشکیل دهند. مدل پیشنهادی می‌تواند به بهبود ساختار و عملکرد زنجیره‌های امداد و همچنین افزایش اثربخشی مکانیسم‌های هماهنگی در شرایط بحرانی کمک شایانی نماید.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: With the increasing development of human societies, the expansion of exposure levels, the growing vulnerability of individuals to disasters, and the urgency of providing appropriate responses to affected communities, the need for planning efficient disaster management has become increasingly evident. The terms relief models and patterns are used to describe the relationships and interactions among various actors operating within emergency response environments. This study aims to model and present a comprehensive framework for identifying and analyzing the challenges faced by relief and rescue organizations during the pre- and post-crisis phases in the city of Semnan. Method: The present study is applied and developmental in nature and was conducted using a descriptive–analytical approach. The statistical population includes 150 managers, experts, and active relief personnel in the study area. Data were collected through a questionnaire based on indicators extracted from the theoretical literature. Its validity was confirmed through expert judgment, and its reliability was verified using Cronbach’s alpha coefficient. Data analysis was carried out by integrating the Fuzzy Analytic Network Process (FANP) and the multi-criteria decision-making technique WASPAS. Results: The results showed that all 12 identified main criteria had positive and significant weights. The five most important challenges with the highest weights were planning (0.56), logistical and communication issues (0.546), climatic and environmental challenges (0.542), policy-making and governance deficiencies (0.51), and local capacities and resilience (0.503). Accordingly, the organizational relief model before and after crisis occurrence in the study area is significantly associated with these challenges based on their relative weights. These challenges have the greatest impact on the structure and performance of relief supply chains and, consequently, on the type and level of implementable coordination mechanisms in Semnan City. Conclusions: The integration of FANP and WASPAS provides a comprehensive model for analyzing relief and rescue challenges, identifying planning as the primary priority and emphasizing coordination, local resilience, and policy-making. Applied in Semnan City, the proposed model is adaptable and can be generalized to other cities with appropriate local adjustments. It is recommended that relief organizations establish specialized working groups to pilot the proposed model. The suggested framework can substantially improve the structure and performance of relief supply chains and enhance the effectiveness of coordination mechanisms under crisis conditions.  </div> بحران, امداد و نجات, چالش‌های امدادرسانی, مدل امداد سازمانی, سمنان. Crisis, Relief and Rescue, Relief Challenges, Organizational Relief Model, Semnan. 101 114 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-5656-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Habibian مهدی حبیبیان mehdi.hb.fire@gmail.com 100319475328460020524 100319475328460020524 No Department of Disaster Engineering, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran گروه مهندسی سوانح، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Saeed Givehchi سعید گیوه‌چی givehchi@ut.ac.ir 100319475328460020525 100319475328460020525 Yes Department of Disaster Engineering, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran گروه مهندسی سوانح، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.