Journal of Housing and Rural Environment

fa پژوهشی در معماری دستکند مسجد جامع روستای عنصرود، اسکو، آذربایجان شرقی، ایران A Research on the Architecture of the Jame Man-Made Mosque in Ansarood Village, Oskou, East Azerbaijan, Iran سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: معماری دستکند دامنه سهند درﺑﺮدارﻧﺪۀ تعداد زیادی سازه‌های صخره‌کند اﺳﺖ که تا کنون تعدادی محدودی از آن‌ها مورد مطالعه و پژوهش قرار گرفتهاند. بیشترین مطالعهای که در این خصوص صورت گرفته است به طور کلی در مورد سازهها یا با جزئیات بیشتر در مورد معماری صخرهکند موجود در کندوان است که از جنبههای مختلفی بر روی آن تحقیق صورت گرفته است. سازه‌های معماری صخرهای در ﮐﻨﺎر آثاری همانند مساجد، حمام‌ها و مجموعه‌های دیﮕﺮ، بخش‌های ﻣﻬﻤﯽ از ﭘﯿﮑﺮۀ معماری دستکند را ﺗﺸﮑﯿﻞ می‌دهند. از این‌ رو ﺷﻨﺎﺧﺖ دقیق‌تر معماری صخره‌ای هر کدام از آن‌ها از جمله اﻟﮕﻮ، ﻧﺤﻮۀ شکل‌گیری، ساختار و ﺟﺎیﮕﺎﻫﯽ ﮐﻪ به لحاظ سازهای، اجتماعی و طبیعی از آن ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ، اﻫﻤﯿﺖ بسزایی دارد. هدف و تمرکز اصلی این پژوهشْ بررسی و گونه‌شناسی مسجد صخره‌ای عنصرود واقع در روستایی در دامنه کوه‌های آتش‌فشانی سهند است که از دورههای پیش باقی مانده و همواره در حال استفاده و دارای کاربرد است. سوالات پیگیری‌شده آن شامل چیستنی ویژگی‌های معماری دستکند مسجد عنصرود و چگونگی الگوهای آسیب و عوامل تخریبی که موجودیت بنا را با مخاطره روبه‌رو کرده است. روش پژوهش: طریقۀ رسیدن به این پرسشها و در نهایت حصول هدف مطالعه، به شیوۀ مطالعات میدانی و مرور منابع موجود بوده و طی ایﻦ پژوهش که به ﺷﻨﺎﺧﺖ اﻟﮕﻮﻫﺎ و ﻧﺤﻮۀ کنار هم ﻗﺮارﮔﯿﺮی اﺟﺰا و ﻓﻀﺎﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻣﺴﺟﺪ متمرکز است، به روش ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ‌ـ‌ﺗﺎریﺨﯽ و ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ پیمایش‌های ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و تلاش ﺷﺪه ﺗﺎ ﻃﺮح و ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺴﺟﺪ مطالعه شود. یافته‌ها: ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت صورت‌گرفته ﻧﺸﺎن می‌دهند که نوع معماری مسجد همانند سازه‌های صخره‌ای از نوع دستکند و در دو فضای مجزای زنانه و مردانه بوده و بخش زنانه در قسمت پیشین و ارتفاع بالاتری از بخش مردانه قرار دارد. نتیجه‌گیری: همچنین مداخلات صورت‌گرفته در مسجد اعم از خدشه‌واردکردن به اصالت بنا با استفاده از ملاط‌ها و مصالح غیرمرمتی و همچنین کندوکاو برای بزرگ‌ترکردن فضا و در نتیجه کاهش ضخامت دیواره‌هاست که در کنار عوامل محیطی می‌تواند از پرمخاطره‌ترین عوامل باشد.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective: The Dastkand architecture of the Sahand hillside includes a large number of steep rock structures, a limited number of which have been studied and researched so far. Most of the studies that have been done in this regard are generally about the structures or in more detail about the rock architecture in Kandavan, which has been researched from various aspects. Rock architectural structures, along with works such as mosques, baths and other collections, form important parts of Dastkand (hand- made) architecture. Therefore, it is very important to know the rock architecture of each of them in detail, including the pattern, the way of formation, the structure and the place they have in terms of structure, social and natural. The main goal and focus of this research is to investigate and typology of the rock mosque of Ansarood, located in a village in the foothills of the Sahand volcanic mountains, which remains from the past and is always in use. The follow-up questions include what are the unique architectural features of Ansarood Mosque and how are the patterns of damage and destruction factors that have threatened the sustainability of the building. Method: The way to reach these questions and finally achieve the purpose of the study is through field studies and review of available sources, and during this research, which is focused on recognizing the patterns and the way of putting together the main parts and spaces of the mosque, in the method A descriptive-historical description was made along with field surveys and an attempt was made to study the design and composition of the mosque. Results: The conducted studies show that the architecture of the mosque is similar to the rock structures of the with their own hand type, and it is in two separate spaces for women and men, and the women's section is located in the front part and at a higher pleace than the male section. Conclusions: Also, the interventions made in the mosque, including damaging the originality of the building by using mortars and non-repair materials, as well as digging to enlarge the space and thus reducing the thickness of the walls, are among the most dangerous factors along with the environmental factors.  </div> معماری دستکند, مسجد جامع, عنصرود, سهند, مسجد صخره‌ای Man-Made Architecture, Asrandud, Jame Mosque, Sahand Mountain, Rock Architecture 57 72 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-2574-3&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Razani مهدی رازانی m.razani@tabriziau.ac.ir 100319475328460020345 100319475328460020345 Yes Faculty Member, Faculty of Conservation of Cultural Artifacts, Tabriz Islamic Arts University, Tabriz, Iran گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Alireza Amiri Baghbadorani علیرضا امیری‌باغبادرانی amirialireza764@yahoo.com 100319475328460020346 100319475328460020346 No from Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran گروه مرمت و باستان سنجی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Leyli Nemani لیلی نعمانی خیاوی nemani.leyli73@gmail.com 100319475328460020347 100319475328460020347 No department of the protection and restoration, Isfahan Art University, Isfahan, Iran گروه حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران