Journal of Housing and Rural Environment

fa مطالعه و شناخت آرایه‌های تزئینات معماری ابنیه مسکونی شهر تاریخی ماسوله Studying and understanding the architectural ornamentations of residential buildings in the historical city of Masouleh معماری معماری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">با نگاهی به معماری سنتی ایرانی می‌توان جایگاه ویژه آرایه‌های تزئیناتی که تجلی‌گاهی از اعتقادات، آداب‌ورسوم‌های هر جامعه بوده‌اند را در غالب آرایه‌های تزئیناتی ابنیه مسکونی مشاهده کرد. شهر ماسوله در شهرستان فومن قرار دارد، این شهر تاریخی در فهرست آثار ملی به‌عنوان میراث فرهنگی و طبیعی به ثبت رسیده ‌است. حدود سده هشتم هجری (قرن 14 میلادی) مردمانی از نقاط مختلف سرزمین گسترده ایران به همراه مردمان کهنه ماسوله که در 6 کیلومتری شمال غرب این شهر واقع است، به نقطه‌ای که هم‌اکنون به‌عنوان شهر ماسوله شناخته‌ شده، کوچ کردند. ماسوله دارای آرایه‌های تزئیناتی بسیار غنی است که در توالی قرون متمادی شکل‌گرفته است. این پژوهش، سعی بر آن دارد تا آرایه‌های تزئینی ابنیه‌ مسکونی ماسوله را موردبررسی و تحلیل قرار دهد. هدف پژوهش، شناسایی، طبقه‌بندی نقوش و مضامین اصلی آرایه‌های تزئینات معماری ابنیه ماسوله و پاسخ‌گویی به سؤالاتی است نظیر: تزئینات معماری ابنیه مسکونی ماسوله به لحاظ نقوش و آرایه‌های تزئیناتی شامل چندین گونه است؟ چه عواملی در شکل‌گیری آرایه‌های تزئینات معماری ابنیه مسکونی ماسوله مؤثر بوده‌اند؟ پژوهش حاضر، بر مبنای بررسی‌های میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای و همچنین با بهره‌گیری از روش‌های توصیفی - تحلیل صورت پذیرفته است. یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده آن است، تزئینات ابنیه مسکونی ماسوله در سطوح؛ درب، طاق، پنجره، نرده، پوشش زنگ و کنتور برق، کتیبه چشم نظر تزئینات گیاهی و آینه‌کاری دسته‌بندی می‌شوند. همچنین نتایج نشان‌دهنده آن است که عمده‌ترین عوامل مؤثر در شکل‌گیری تزئینات ابنیه مسکونی ماسوله به جهت ایجاد و افزایش امنیت (درب)، کاهش فشارهای سازه‌ای در برابر باد و زلزله (طاق)، رفع نیازهای نورگیری فضایی (پنجره)، افزایش ایمنی، ایجاد فضاهای سبز و فضاهای اشتغال فصلی (نرده)، رفع نیازهای کاربران در جهت تسهیل و افزایش رفاه کاربران در دوران معاصر و حذف سیمای نامطلوب تجهیزات الکترونیکی (پوشش زنگ و کنتور)، برگرفته‌شده از اعتقادات دینی و فرهنگی (کتیبه‌های چشم نظر) برگرفته‌شده از علاقه‌مندی مردم به گل و گیاهان و تأثیرپذیری از جغرافیای استان گیلان (تزئینات گیاهی) و برگرفته‌شده از اعتقادات دینی و آیینی مردم ماسوله بوده است.</div> <div style="text-align: justify;">A study of traditional Iranian architecture reveals the special significance of decorative elements that reflect the beliefs, customs, and traditions of each society within the decorative elements of residential buildings. The city of Masouleh, located in Fouman County, is a historical city listed in the national heritage registry for its cultural and natural significance. Around the 8th century AH (14th century CE), people from various regions of Iran migrated to the area known today as Masouleh, along with the ancient residents of Masouleh located 6 kilometers northwest of the city. Masouleh features a rich array of decorative elements that have evolved over successive centuries. This research aims to analyze and study the decorative elements of Masouleh's residential buildings. The research objectives include identifying and classifying the patterns and main themes of the architectural decorations in Masouleh's buildings and addressing questions such as: how many types of architectural decorations, in terms of patterns and decorative elements, exist in Masouleh's residential buildings? What factors have influenced the formation of these decorative elements in Masouleh's residential architecture? The present research, based on field surveys, library studies, and utilizing descriptive-analytical methods, indicates that the decorations on residential buildings in Masouleh are categorized into elements such as doors, domes, windows, railings, bell covers, and electrical meter boxes, as well as floral and mirror motifs. The results also show that the main factors influencing the formation of decorations on residential buildings in Masouleh are for enhancing security (doors), reducing structural pressures against wind and earthquake (domes), meeting spatial lighting needs (windows), increasing safety, creating green spaces and seasonal employment spaces (railings), meeting user needs for facilitating and enhancing user well-being in contemporary times, and eliminating the undesirable appearance of electronic equipment (bell covers and electrical meter boxes) derived from religious and cultural beliefs (floral motifs) stemming from people's interest in flowers and plants and being influenced by the geography of Gilan Province (floral decorations), as well as rooted in the religious and ritual beliefs of the people of Masouleh.  </div> آرایه‌های تزئیناتی, ابنیه مسکونی, شهر تاریخی ماسوله Traditional architecture, ornamentations, residential buildings, historical city of Masouleh 103 118 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-1495-2&slc_lang=fa&sid=1 Saeid Hasanpour Loumer سعید حسن پور لمر 100319475328460017944 100319475328460017944 No Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Ahad Nejad Ebrahimi احد نژاد ابراهیمی 100319475328460017945 100319475328460017945 No Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University of Tabriz Art, Iran. دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران Hassan Sattari Sarbangholi حسن ستاری ساربانقلی sattari@iaut.ac.ir 100319475328460017946 100319475328460017946 Yes Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Ali Vandshoari علی وندشعاری 100319475328460017947 100319475328460017947 No Department of Carpet, Faculty of Carpet, Islamic Azad University of Tabriz Art, Iran دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران