Journal of Housing and Rural Environment

fa تحلیل و ارزیابی ویژگی‌های مسکن روستایی براساس نمونه‌گیری سال 1392 Analysis and Evaluation of Rural Housing Features Based on 2013 Sampling سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;">برای دستیابی به اهداف توسعه در بخش مسکن شناخت ویژگیهای آن، پایهای برای برنامهریزی منطبق با نیازها، مشکلات و فرصتها محسوب میشود. شناخت این خصوصیات و ویژگیها تنها با استفاده از چارچوبی سازمانیافته در قالب تعاریف و مفاهیم استاندارد و معین، امکانپذیر است. بنابراین، شاخصها ابزاری تعریف شده و کارآمد برای شناخت این ویژگیها هستند و تحلیل نتایج بدست آمده از آنها میتواند مرجعی مناسب برای تدوین راهبردها، سیاستگذاریها و اهداف در برنامهها و طرحها باشد. علی‌رغم مطالعاتی که طی دو دهه اخیر برای شناخت مسکن روستایی در برخی استانها صورت گرفته است، به دلیل محدودیت تعمیمپذیری، نمیتواند به تنهایی مبنای برنامهریزی و طراحی مسکن قرار گیرد و تصویر شفافی از وضعیتی که مناطق مختلف با آن مواجهند، ارائه کند. همچنین اغلب آن‌ها از روشهای سادهتر برای ارزیابی بهره جستند. بر این ‌اساس، پژوهش حاضر سعی دارد با مروری بر ادبیات و استخراج شاخصهای مسکن در چهار بعد کالبدی، اقتصادی، برخورداری و محیطی و با استفاده از دادههای نمونهگیری ویژگیهای مسکن روستایی در سال 92 توسط بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، و با به کارگیری  روشهای پیشرفتهتر، مانند مدل <span dir="LTR">F’ANP</span> و تحلیل خوشهای علاوه بر ارزیابی جامع از مسکن روستایی استانهای کشور، به رفع نواقص برخی از این مطالعات بپردازد. یافتهها نشان میدهند که هریک از استانها با توجه به شرایط خاص منطقه (همچون شرایط آب و هوایی و اقلیمی، فرهنگی و الگوی زندگی، برخورداری از طرحهای توسعه کلان ملی در نگاه آمایشی و ...) میتواند در یک زمینه بسیار پیشرو باشد. به عنوان مثال استانهای گیلان و مازندران در بعد کالبدی، خراسان رضوی و آذربایجان‌شرقی در بعد اقتصادی، استان قم در بعد برخورداری و استان یزد در بعد محیط زیستی پیشرو است و بدون نیاز به برنامهریزی متمرکز از بالا به پائین، می‌تواندد الگویی را برای ترویج در این زمینه برای سایر استانهای کشور ایجاد کنند. بدین ترتیب میتوان در برخی از شاخصهای کلیدی که در حیطه اختیارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی قرار دارد، این امکان را برای استانها فراهم نمود تا با ابتکار عمل نقشی پیشران برای منطقه و چه بسا کل کشور داشته باشند. این امر بیانگر ضرورت نگاهی فضایی، یکپارچه، غیرمتمرکز و زمینهای در برنامهریزی مسکن روستایی است.</span><span dir="LTR"></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;">In order to meet the development goals in the housing sector, recognizing housing features should serve as the basis for planning based on the needs, problems and opportunities. Understanding these features and attributes is possible only by defining and using an framework for definitions and standard concepts. Indicators are well-defined and efficient tools for understanding these features and analyzing the results based on them could be an appropriate reference for formulating strategies, policies and goals in plans and plans. Despite the studies to recognize rural housing that have been carried out in a number of Iranian provinces over the past two decades , they cannot form the basis of planning and designing housing alone, or present a clear picture of the situation in different regions. Furthermore, most of these studies have used simpler methods to evaluate rural housing. Accordingly, the present study attempts to review the literature on rural housing and extract the indices in four dimensions: physical, economic, social and environmental. The study uses the data of sampling of rural housing features in year 2013 by Housing Foundation of Islamic Revolution. For analyzing the data, the study adopts FANP model and cluster analysis, as well as a comprehensive assessment of rural housing in country’s provinces. <br> The physical dimension of rural housing was studied at two scales: the scale of the residential unit and the village scale. Latter emphasizes the relationship between the housing functional space and the economic, social and environmental conditions of its inhabitants. From this point of view, the physical desirability based on empirical studies on the assessment of rural housing units was classified in four ways: first, the framework and physical structure of this body that constitutes the cornerstone of the body. Second, the spaces created as a result of this physical framework, and the third, the functional relationship of the residential unit with its surroundings and the fourth; the beauty of rural residential units. These four elements shape the theoretical basis for the study of the physical indices.<br> Similar to the physical dimension, the indexes were also considered in two scales: the first level focuses on providing basic physical and psychological needs at the level of residential units, and the second level, the extent of the village's access to residential accommodation units of the service and infrastructure and welfare facilities. Economic indicators were selected based on five criteria of livelihood variety, livelihood resilience, affordability, market and investment, and productivity.  Furthermore, after reviewing the literature related to the environmental dimension, two criteria of the environmental impacts of rural residential units on the ecosystem and the degree of adaptation of the rural residential unit to the environment and nature have been extracted.<br> The findings show that each province, considering the specific conditions of the region (such as climatic, natural, cultural and lifestyle patterns, development plans and the like) could progress in some of these dimensions. For example, the provinces of Gilan and Mazandaran in the physical, Khorasan Razavi, and East Azarbaijan provinces in the economic dimension, Qom province, and the Yazd province in the environmental dimension are leading and without a centralized planning, promoting these patterns in other provinces of the country. In this way, some key indicators that fall under the authority of the Housing Foundation of the Islamic Revolution could be made possible for the provinces to have an impetus for the region and, possibly, the country. This suggests the need for a spatial, integrated, decentralized, and groundbreaking plan for rural housing.<br> <strong>Keywords:</strong><br>  </span></div> مسکن روستایی, معیشتپذیری, مدل F’ANP. Rural Housing, Livelihood , F’ANP model. 3 18 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-3239-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Sartipipour محسن سرتیپی پور 100319475328460016559 100319475328460016559 No Professor of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. استاد معماری دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی Mohammadreza Rostami محمدرضا رستمی Rostami_mrr@yahoo.com 100319475328460016560 100319475328460016560 Yes Master of Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. کارشناس‌ارشد برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی Mojtaba Shahabi shahmiri مجتبی شهابی شهمیری 100319475328460016561 100319475328460016561 No PhD student of urban planning, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran. دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس Meysam Amirsadat میثم امیرسادات 100319475328460016562 100319475328460016562 No Master of Architecture, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. کارشناس‌ارشد معماری، دانشگاه شهید بهشتی