Journal of Housing and Rural Environment

fa ارزیابی عوامل مؤثر بر کیفیت فضای باز جمعی در سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: روستای عباس‌آباد شهرستان شاهرود) Evaluating the Factors Contributing to the Quality of Communal Open Space in Rural Settlements: A Case Study on Abbas Abad Village in Shahrud Town سکونتگاههای شهری و روستایی سکونتگاههای شهری و روستایی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">روستاها اولین شکل از حیات جمعی انسان در یک عرصه طبیعی و پایه‌ تولید نیازهای زیستی می‌باشند که مبتنی بر فعالیت گروهی و تولیدات جمعی هستند. چنین جامعه‌ای جهت ایجاد زمینه‌ رویارویی و مشارکت افراد، تبادل اطلاعات و نظرات و تقویت تعاملات اجتماعی، نیازمند فضاهای جمعی است. این فضاها با نقشی که در ارتقای کیفیت زندگی روستاییان دارند، به‌عنوان محرکی در تداوم حیات روستایی محسوب می‌گردند. هدف این پژوهش، ارزیابی عوامل مؤثر بر کیفیت فضای باز جمعی در سکونتگاه‌های روستایی می‌باشد که در قالب نمونه‌ موردی در روستای عباس‌آباد شاهرود انجام گرفته است. روستای عباسآباد و کاروانسرای آن به گونهای با هم تلفیق شده‌اند که با وجود عملکردهای ویژه خود، در حیات یکدیگر نقش مستقیم دارند و حیاط کاروانسرا، میدانگاه و فضای جمعی روستا را شکل داده و به‌عنوان نمونهای منحصر به فرد از کاروانسراهای ایران برگزیده شده است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی بوده که به روش توصیفی- تحلیلی و در دو بخش اسنادی و میدانی انجام شده است. ابزار اصلی گردآوری داده‌ها پرسشنامه می‌باشد و از مصاحبه‌ ژرفکاوانه نیز در راستای تکمیل پرسشنامه‌ها استفاده شده است. جامعه مورد مطالعه، مردم ساکن در روستای عباسآباد می‌باشند که با استفاده از فرمول کوکران نمونه‌ای با حجم 209 نفر به‌صورت تصادفی انتخاب شده است. پایایی پرسشنامه نیز با آزمون آلفای کرونباخ عدد 9/0 به‌دست آمد که نشاندهنده اعتبار بالای آن است. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS و با روش‌های آماری شامل میانگین داده‌ها، آزمون T تک نمونه‌ای و آزمون فریدمن مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان می‌دهد که ارتقای‌ کیفیت فضای باز جمعی روستای عباس‌آباد با 4 مؤلفه «عملکردی»، «تجربی- زیباشناختی»، «اجتماعی» و «زیست محیطی» و 23 معیار کیفی قابل دستیابی است. با کاربست این معیارها در حیاط کاروانسرا و برقراری دوباره‌ حیات جمعی در آن میتوان نقش این بنا را در زندگی روزمره روستاییان پررنگتر نمود.  </div> <div style="text-align: justify;">Villages are the first type of communal life throughout a natural arena and known as the cornerstone of production for biological needs, which is based on group work and mass production. Such a society requires communal spaces for preparing the required space for interactions, the partnership of different groups, information transfer, and improving interactions and social relations. Communal space is a physical setting to encounter with the social life. These spaces with their roles in improving the life quality could trigger the continuity of life in rural areas. The aim of the present study is to evaluate the factors contributing to the quality of communal open space in rural settlements, which has prepared in the case study in Abbas Abad village in Shahrud. The place, in addition to the role of a way stations, has a socio-cultural position in the life of residents. The Abbas Abad Caravanserai and the fabric of the village are integrated, in a way that despite their special performance are interdependent. The yard of this caravanserai is known as the main square and communal space of the village and is the place for collective events and daily activities of the residents. This feature distinguished the caravanserai as a unique sample. This study is descriptive-analytical, in terms of method and qualitative, in terms of type of research. Data were gathered through available documents in the literature of communal space. To reach the objective, the communal space initially studied generally, then the rural settlements were considered. To achieve the qualitative principles of rural communal space is limited due to lack of enough literature in this field. The urban and rural space, despite some differences in nature, have some similarities since they are the living space. Therefore, it is hypothesized that the qualitative principles of urban and rural communal space have some commonalities. Such that some qualitative principles of urban communal space could be used for preserving the natural values of village and for improving the rural society. Among these studies and based on the initial observations in the area under study, the qualitative criteria of communal spaces were detected and after the general classification, the mutual concepts were extracted. Then, by designing a conceptual method of the study and by adapting the qualitative criteria and the proposed method, four components, namely “functional”, “experimental-aesthetic”, “social”, “and “environmental” and 23 criteria were defined. After the formation of the theoretical foundation, the study is carried out in the field research and survey area using data collection tools, observation, questionnaire, and in-depth interview with rural people. The size of the statistical sample at 95% level of confidence should be 209 people (based on the Cochran formula) to be able to generalize the sample of the study to the entire statistical population. The reliability of the questionnaire, based on Cronbach's alpha, is 0.9, which is indicative of its high reliability. The obtained results were analyzed using the SPSS Software and different statistical methods, including average data, one sample T-test, and Freidman test. Results indicate that the communal space of Abbas Abad village, which is formed in the yard of the Caravanserai, should have some qualities, like “economic self-reliance”, “mixed uses”, “walkability”, “integration of building with fabric”, “flexibility”, “safety  and security”, “attracting traveler and pilgrims”, “physical permeability”, “inclusiveness”, “climate comfort”, “attention to context”, “efficiency”, “respect to building,s authenticity”, “legibility”, “sensory richness”, “visual permeability”, “identity and sense of place”, “collective memory”, “strengthening rural character”, “local management and participation”, “sociability”, “link to nature” and “environmental cleanliness”. By applying these criteria in the yard of the Caravanserai and by establishing the collective life, we would be able to distinguish the role of this building in everyday life of rural people.  </div> روستای عباس‌آباد, مؤلفه‌ کیفی, فضای باز جمعی, کاروانسرا, ارزیابی. Abbas Abad Village, Qualitative Component, Communal Open Space, Caravanserai, Evaluating. 41 54 http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-3423-1&slc_lang=fa&sid=1 Neda Soleymani ندا سلیمانی Nedasoleymani3840@gmail.com 100319475328460016540 100319475328460016540 Yes M.A. Faculty of Restoration of buildings and historical fabrics, Shahid Beheshti University, Tehran کارشناس‌ارشد مرمت ابنیه و بافت‌های تاریخی، دانشگاه شهید بهشتی Maryam Ameri مریم عامری 100319475328460016541 100319475328460016541 No M.A. Faculty of Urban Design, Shahid Beheshti University, Tehran کارشناس ارشد طراحی شهری، دانشگاه شهید بهشتی Ahmad Asghariyan Jeddi احمد اصغریان جدی 100319475328460016542 100319475328460016542 No Associate Professor, Faculty of Architecture and Urban Development, Shahid Beheshti University, Tehran دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی