|
شهرِ آشوب: شبکه طرد مسکن در دوران پهلوی و انقلاب 57
|
روح الله قاسمی*  |
| دانشگاه علامه طباطبایی ، r_ghasami@yahoo.com |
|
|
چکیده: (157 مشاهده) |
هدف: پژوهش شناخت وضعیت مسکن در حکومت پهلوی به خصوص دهه 50 و همچنین ردیابی فرایند تاریخیِ شکلگیری این شبکههای طرد در حوزهی مسکن در شهر تهران و فهم نحوهی ترجمه، تثبیت و بازتولید آنها در دوران پهلوی است.
روش پژوهش: نظریه کنشگر-شبکه هم به عنوان چارچوب مفهومی و هم به عنوان روش در این پژوهش استفاده شده است. با استفاده از این نظریه به ردیابی ساخت شبکه/جعبه سیاه طرد مسکن نه به عنوان یک شکست سیاستی یا پیامد جمعیتی، بلکه به عنوان یک «جعبه سیاه» اجتماعی-فنی که از طریق همسویی و انتقال کنشگران ناهمگن تولید میشود، مفهومسازی میکند.
یافتهها: در فرایند ردیابی مسیر ساخت شبکه/جعبه سیاه طرد مسکن در دوران پهلوی به دو شبکه متفاوت رسیدیم: شبکه «شهر سکون (1340-1300)» و «شهر آشوب (1357-1340)» است. شبکه «شهر سکون» شامل کنشگر-شبکههای اصلی: «نوسازی و مهاجرت» است. حاصل عملکرد این شبکه توسعه و دگرگونی شهر از حالت سنتی به مدرن اما بدون ضابطه و برنامهی خاصی به خصوص در حوزه مسکن و مهاجرتهای تدریجی به شهر است. حاصل شبکهی شهر آشوب وضعیت وخیم مسکن در دهه 50 است. در شبکهی شهر آشوب 7 کنشگر-شبکه اصلی دارد: شبکه شهر سکون، اصلاحات ارضی، مهاجرت روستاییان، برنامههای عمرانی، کاهشمرگومیر، طرح جامع، بیماری هلندی. هر کدام از این کنشگرها برای عمل واسطههای متعددی دارند، واسطههایی که عاملیت دارند و اثرگذارند. به طور مثال طبیعت تهران در طرح جامع اثرگذار است، الگوی صنعتی شدن و اتکا به اقتصاد نفتی واسطههای کنشگر-شبکهی مهاجرت روستاییان است.
نتیجهگیری: آنچه که در سالهای منتهی به انقلاب 57 مشهود است، تورم حاصل از درآمدهای افسارگسیخته نفتی (بیماری هلندی)، افزایش بیکاری و هزینههای سرسامآور مربوط به نیازهای اولیه زندگی به خصوص زمین و مسکن است. یکی از معدود شعارهای اقتصادی که مردم در انقلاب سرمیدادند، شعار نان/مسکن/آزادی است. شبکهی طرد مسکن در دهه 50 به جعبه سیاه تبدیل شده، به طوری که دولت با تصویب تعدد قوانین مربوط به این حوزه (بیش از 10 مورد) هم نمیتواند این شبکه را بگسلد و از طرد مسکن جلوگیری کند. این موضوع میتواند اهمیت اثر مسئله مسکن در رخداد انقلاب را نشان دهد. |
|
| واژههای کلیدی: طرد مسکن، انقلاب 57، کنشگر-شبکه، شهر آشوب، تحول شهری |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
عمومى
دریافت: 1404/9/30 | پذیرش: 1404/12/24
|
|
|
|
|
|
