گروه پژوهشی مخاطرات زمین‌شناختی، مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، تهران، ایران. ، saeedsabouri@yahoo.com
چکیده: (1185 مشاهده)
هدف: سکونتگاه‌های روستایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اشکال استقرار جمعیت، در بسیاری از مناطق کوهستانی کشور تحت تأثیر مستقیم شرایط زمین‌شناسی، ژئومورفولوژیکی، هیدرولوژیکی و تکتونیکی قرار دارند. قرارگیری سکونتگاه‌ها در دامنه‌های پرشیب، پهنه‌های لغزشی و مجاورت گسل‌های فعال می‌تواند آسیب‌پذیری آنها را در برابر مخاطرات طبیعی افزایش داده و محدودیت‌های قابل‌توجهی را برای توسعه کالبدی و ایمنی جمعیت ایجاد کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی موقعیت استقرار بافت کالبدی روستای چزی علیا در شهرستان اندیکا و شناسایی مخاطرات ژئومورفولوژیکی مؤثر بر ایمنی و توسعه آتی این سکونتگاه انجام شده است. روش پژوهش: توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌ها با استفاده از مطالعات اسنادی، بررسی ویژگی‌های محیطی و مشاهدات و برداشت‌های صحرایی از وضعیت زمین‌شناسی، ژئومورفولوژیکی و مخاطرات موجود در محدوده روستا مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بافت کالبدی روستای چزی علیا در محدوده‌ای کوهستانی و بر روی مصالح و نهشته‌های مربوط به یک زمین‌لغزش قدیمی استقرار یافته است. وجود دامنه‌های پرشیب، پرتگاه‌ها و دیواره‌های سنگی، دره‌های عمیق و تنگ، زمین‌لغزش فعال و پدیده سنگ‌افتان، از مهم‌ترین مخاطرات و محدودیت‌های طبیعی محدوده به شمار می‌روند. همچنین، نزدیکی روستا به گسل فعال اندیکا و قرارگیری آن بر روی مصالح زمین‌لغزشی، شرایط نامناسب ژئوتکنیکی را تشدید کرده و ظرفیت توسعه کالبدی ایمن روستا را محدود می‌کند. بررسی‌های میدانی همچنین نشان داد که در بخش‌هایی از محدوده روستا، وجود قطعات سنگی نابرجا و شرایط ناپایدار دامنه‌ای، تهدیدی بالقوه برای سکونت و فعالیت‌های انسانی محسوب می‌شود. نتیجه‌گیری: بر این اساس، ادامه توسعه کالبدی روستا بدون توجه به محدودیت‌های ژئومورفولوژیکی و زمین‌شناختی می‌تواند موجب افزایش آسیب‌پذیری در برابر زمین‌لغزش و زمین‌لرزه شود. بنابراین، ایمن‌سازی روستا، تهیه نقشه پهنه‌های مجاز و غیرمجاز ساخت‌وساز، مدیریت آب‌های سطحی، پرهیز از توسعه در پهنه‌های ناپایدار و لحاظ‌کردن نتایج مطالعات مخاطرات طبیعی در طرح هادی روستا ضروری است. اتخاذ این رویکرد می‌تواند ضمن کاهش خطرات ناشی از زمین‌لغزش و سایر مخاطرات طبیعی، زمینه را برای هدایت توسعه آتی روستا به سمت پهنه‌های ایمن‌تر فراهم سازد.
